Đêm tôi nghe “Cào Cào Lên Dốc” và cú giật mình: mình đang đứng ở đâu?
Gần nửa đêm, tôi mở cuốn sách nói “Cào Cào Lên Dốc” của thầy Phạm Thành Long, định bụng để nó ru mình vào giấc ngủ. Nhưng một câu rất giản dị làm tôi ngồi bật dậy: con cào cào muốn nhảy lên tới đỉnh dốc — vậy nó có biết mình đang đứng ở chân dốc, hay đã ở lưng chừng?
Tôi tắt điện thoại. Trước mắt hiện lên màn hình laptop ban chiều: bảy tab kế hoạch mở song song. Một khóa học chờ ra mắt. Một chuyến tour chờ chốt. Một dự án tài chính. Một cuốn sách. Một trang web mới. Bảy con dốc — và tôi đang muốn nhảy lên cả bảy cùng lúc. Vậy mà khi tự hỏi một câu bé xíu, “Hà ơi, ngay lúc này, mình đang đứng ở đâu?”, tôi lặng đi. Tôi không trả lời được.
Có lẽ bạn cũng từng có một khoảnh khắc như thế. Cảm giác loay hoay giữa quá nhiều thứ muốn làm, mà lại mơ hồ không rõ mình đang ở điểm nào. Nhất là chuyện tiền bạc — thứ ai cũng nghĩ tới mỗi ngày, nhưng ít người dám ngồi xuống kê cho rành mạch: mình có gì, mình nợ gì, mình còn lại bao nhiêu.
Đêm ấy tôi thấm một điều. Con cào cào không thể tính được cú nhảy nếu không biết mặt đất dưới chân đang ở độ cao nào. Con người cũng vậy. Muốn lên dốc, việc đầu tiên không phải là nhảy — mà là biết mình đang đứng ở đâu.
Đó là bài học Chương 1. Và tôi sẽ đưa bạn tự tìm ra điểm đứng của mình ngay trong bài này.
Bài học Chương 1 từ sách nói của thầy Phạm Thành Long
Cuốn sách kéo tôi ngồi thẳng dậy đêm ấy là “Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững” của thầy Phạm Thành Long. Bạn muốn nghe tận gốc, tôi để nguồn ở đây: https://www.youtube.com/watch?v=nSxC_oL7pJA
Tôi là học viên của thầy. Và tôi không nghe cho vui rồi để đó — tôi nghe, rút bài học, rồi ngồi tự làm bài tập ngay trong đêm. Bài bạn đang đọc chính là những gì tôi nhặt được từ Chương 1, viết lại bằng lời của mình.
Thú thật, tôi làm nghề con số đã nhiều năm. Cả đời tôi đi hỏi người khác “anh chị đang đứng ở đâu về tài chính?”. Vậy mà khi thầy hỏi ngược lại câu ấy — hỏi thẳng chính tôi — tôi chột dạ, thấy trúng ngay tim. Hóa ra tính giỏi cho người khác, và dám ngồi xuống tính thật cho mình, là hai chuyện khác nhau một trời một vực.
Đây là Phần 1 của loạt bài tôi viết theo cuốn sách này. Ta bắt đầu từ gốc rễ nhất: biết mình đang đứng ở đâu.
Giàu xổi nguy hiểm hơn nghèo bền: vì sao nhảy tắt lại thành mồi cho con chim sẻ
Bạn để ý con cào cào chưa? Nó chẳng bao giờ nhảy một hướng. Thấy gì cũng nhún chân — chỗ này một cái, chỗ kia một cái, chỗ nọ thêm cái nữa. Nhìn thì hăng lắm, tưởng như đang chiếm cả cánh đồng. Nhưng hết ngày, nó vẫn nằm nguyên chỗ cũ. Chỉ khác một điều: đã kiệt sức.
Tôi thấy chính mình trong đó. Và qua gần hai mươi năm ngồi với những con số của doanh nghiệp, tôi thấy rất nhiều anh chị cũng vậy. Cái gì cũng muốn làm, mảng nào buông ra cũng tiếc. Thế là ta nhảy khắp nơi, rải thời gian mỏng dính cho quá nhiều việc — trong khi thật lòng, mỗi ngày ta chỉ đủ sức làm vài việc nhỏ và bền bỉ tích lũy. Chọn nhảy tất cả, hóa ra là chọn không tới được đâu.
Nguy hơn nữa: nhảy bừa thì dễ rơi. Lẽ ra đáp trúng một đích để ăn mừng, con cào cào lại rơi tõm vào một cái hố, một cái đầm, một thửa ruộng lạ. Và ở đó, nó thành miếng mồi cho con chim sẻ đang chờ sẵn — một người nhanh chân hơn, tỉnh hơn ta. Rồi “toi”. Bao vốn liếng, bao năm gom góp, mất trong một cú nhảy vội.
Từ điểm A ta đang đứng tới điểm B ta mơ, chưa bao giờ có đường thẳng một phát. Nó phải đi qua B1, B2, B3 — từng chặng nhỏ bước tuần tự. Như thầy Long hay nhắc: đừng chạm mặt nước rồi quay đi, phải bền đến tận cùng.
Có một câu tôi ghim vào lòng, xin gửi lại bạn: giàu xổi nguy hiểm hơn nghèo bền. Nghèo bền còn giữ được mình để đi tiếp; giàu xổi, một cú ngã là trắng tay. Quan điểm của tôi dứt khoát: thà ít mà chắc. Một hướng, đi tới cùng, cho vững — còn hơn mười hướng dở dang rồi làm mồi cho kẻ khác.
Muốn lên dốc, trước hết phải biết mình muốn gì: bốn câu hỏi kim chỉ nam
Vậy làm sao để không nhảy bừa? Con cào cào khôn, trước khi co chân, phải biết mình định nhảy đi đâu. Con người cũng thế. Ai trong chúng ta cũng ôm một mong muốn nằm sâu trong lòng, nhưng phần lớn chưa từng ngồi xuống gọi tên nó cho rõ. Bài học đầu tiên tôi rút ra từ Chương 1 giản dị đến mức làm tôi hơi ngượng: muốn đạt điều gì, trước hết phải biết chính xác mình MUỐN GÌ. Không mơ hồ. Không “đại khái là giàu, là khỏe, là vui”.
Nhưng biết mình muốn gì thôi chưa đủ để bật lên. Phải có nền tảng đủ dày dưới chân. Tầng thứ hai của bài học nằm ở đây: đi học nhiều thầy, nghe nhiều bài, và — điều tôi tâm đắc nhất — mỗi bài phải GHI LẠI. Ghi để nền tảng mỗi ngày dày thêm một lớp. Không ghi, không tích, ta rơi vào một cái bẫy rất êm: cứ tưởng mình biết hết rồi, trong khi vẫn đang đứng ở ĐÁY một con dốc. Mà thiếu nền tảng thì chân có khỏe mấy cũng vô nghĩa — không có điểm tựa để bật.
Chính bài viết bạn đang đọc là một lần tôi ghi lại điều mình học. Làm nghề con số bấy nhiêu năm, tôi vẫn thấy mình là học viên, vẫn phải chép bài.
Cuối cùng, thầy trao cho tôi một bộ lọc gọn gàng — bốn câu hỏi tôi giờ đặt trước mọi quyết định lớn nhỏ:
- Ta MUỐN gì?
- Ta phải LÀM gì để có điều đó?
- Ta làm nó NHƯ THẾ NÀO?
- Và TẠI SAO ta làm điều đó?
Bốn câu ấy, nếu trả lời thật lòng, sẽ níu bạn lại đúng khoảnh khắc trước khi bạn co chân nhảy vào một cái hố. Hôm nay, trước khi đọc tiếp, bạn thử tự hỏi mình câu đầu tiên xem: thật sự, mình muốn gì?
Biết mình đang đứng ở đâu về tiền bạc: đo tài sản – công nợ, ra “lượng âm/dương”
Trả lời được mình muốn gì rồi, câu hỏi kế tiếp mới thật sự chạm đất: vậy ngay lúc này, mình đang đứng ở vạch nào? Với tôi, người cả đời cúi xuống bảng cân đối của người khác, của doanh nghiệp khác, câu ấy đêm đó vang lên như một lời trách nhẹ. Tôi vẽ bản đồ tài chính cho bao nhiêu người, còn bản đồ cuộc đời mình — cái “lượng âm/dương” (giá trị tài sản ròng) của riêng tôi hôm nay — tôi đã bao lâu không ngồi xuống đo cho tử tế?
Con cào cào muốn lên dốc thì phải biết chân nó đang đặt ở đâu: dưới đáy, hay đã lưng chừng. Với tiền bạc, “biết mình đứng đâu” không phải một cảm giác mơ hồ. Nó là một phép trừ. Bạn kê ra TỔNG TÀI SẢN — tất cả những gì bạn sở hữu, cộng cả những khoản người khác đang nợ bạn. Rồi kê TỔNG NỢ — tất cả những gì bạn còn phải trả. Lấy cái trước trừ cái sau, ra một con số. Con số ấy gọi là giá trị tài sản ròng (net worth — tài sản còn lại thật sự thuộc về bạn). Nó là “lượng âm/dương” của bạn ngay hôm nay: dương, bạn đang có nền để bật lên; âm, bạn đang ở đáy — và biết mình ở đáy đã là bước đầu tiên để đứng dậy.
Nhưng đo một lần thì chưa nói lên điều gì. Một tấm ảnh chụp không cho bạn biết mình đang leo lên hay đang tụt xuống. Nên tôi đo lại theo tháng, theo quý. Đo đều, cán cân mới lộ ra: nợ đã vơi chưa, thu nhập có nhích không, mình đã nhích được mấy phân lên dốc. Nghề dạy tôi một câu tin đến tận xương: cái gì không đo được thì không cải thiện được. Giờ, mời bạn ngồi xuống — và đo cho chính mình.
Ba nguyên tắc cho một cú nhảy vững: kiên nhẫn – kỷ luật – tử tế
Bạn có để ý không, khoảnh khắc kê xong tổng tài sản và tổng nợ, một điều lạ xảy ra: nỗi sợ dịu xuống. Con số có thể chưa đẹp, thậm chí âm. Nhưng lần đầu tiên bạn thôi mò mẫm trong bóng tối. Trong tay bạn giờ là tấm bản đồ cuộc đời mình — mà đã biết mình đứng ở đâu, thì chân dốc hay lưng dốc cũng không còn đáng sợ. Nhẹ nhõm nằm ở đó: không phải vì mọi thứ đã xong, mà vì bạn đã có một điểm bắt đầu thật.
Và từ điểm bắt đầu ấy, con cào cào cần ba thứ để bật lên cho vững, chứ không phải bật cho cao.
Kiên nhẫn — đừng nhảy tắt. Những cú ngã đau nhất tôi thấy quanh mình đều đến từ người muốn tới đích chỉ trong một cú nhảy, rồi rơi thẳng vào cái hố họ không nhìn thấy. Nhớ lấy: giàu xổi nguy hiểm hơn nghèo bền.
Kỷ luật — không phải làm việc lớn, mà là làm việc nhỏ đều đặn. Mỗi tháng, mỗi quý, mở bảng ra đo lại một lần. Đo đủ lâu, cán cân tự dịch chuyển. Cái gì lặp lại có kỷ luật, sớm muộn cũng thành nền.
Tử tế — đi đường dài, tử tế mới là thứ giữ bạn không hóa thành mồi cho lòng tham: của người khác, và của chính mình.
Ba nguyên tắc ấy, với tôi, gói trong ba chữ tôi vẫn tự nhắc mỗi sáng: Tâm – Trí – Tín. Tử tế, có kỷ luật tài chính. Bạn không cần nhảy nhiều. Bạn chỉ cần nhảy đúng — và nhảy đủ bền để không bao giờ phải làm lại từ đầu.
Bài tập thực hành: 100 điều mình muốn + Bảng Tài sản – Công nợ (điền được ngay)
Đọc tới đây rồi thì xin đừng gấp sách lại. Tôi mời bạn cầm bút xuống, tối nay thôi, làm đúng hai việc — và tôi ngồi làm cùng bạn, thật, ngay lúc này, chứ không đứng ngoài hô hào.
Bước 1 — Viết ra 100 điều bạn thật sự muốn. Không phải 10, mà là 100. Vì sao lại là con số ngặt nghèo ấy? Mười điều đầu ai cũng viết xong trong một hơi thở: tiền, một căn nhà, chiếc xe, sức khỏe cho bố mẹ. Nhưng tới điều thứ 50, thứ 80, rồi thứ 100 — ngòi bút bắt đầu ngập ngừng, bạn buộc phải cúi xuống, đào tới tầng sâu nhất của lòng mình, nơi những khao khát thật nằm im đã lâu vì chẳng ai từng hỏi tới. Danh sách 100 điều ấy không phải bài tập cho có. Nó là tấm bản đồ cuộc đời bạn tự tay vẽ. Không có nó, con cào cào cứ nhảy — mà chẳng biết nhảy về đâu.
Bước 2 — Lập Bảng Tài sản – Công nợ để biết mình đang đứng ở đâu. Đây là việc quen thuộc của người làm nghề con số như tôi: muốn lên dốc, trước hết phải biết chân mình đặt ở vạch nào. Điền thẳng vào bảng dưới đây:
Con số này chính là “lượng âm/dương” của bạn hôm nay. Nó không phán xét bạn — nó chỉ chỉ đường. Dương: bạn đang có nền để bật lên. Âm: bạn đang ở đáy dốc — mà biết mình ở đáy đã là bước đầu tiên để đứng dậy.
Mỗi chương một bài, đăng đều mỗi ngày. Để lại email ở khung đăng ký cuối trang, tôi gửi bài mới và trọn bộ bảng điền được của cả loạt tới hộp thư của bạn.
Lưu ý: Bài viết chia sẻ tư duy và một công cụ để bạn tự kỷ luật tài chính cá nhân, KHÔNG phải lời khuyên đầu tư hay tài chính cá nhân hóa. Mỗi người tự tính theo hoàn cảnh riêng; với quyết định lớn, hãy tham vấn chuyên gia phù hợp.
Bước tiếp theo của bạn — và lời hẹn ở Phần 2
Bạn không cần biết hết mọi ngã rẽ của đời mình mới dám bắt đầu. Bạn chỉ cần trả lời được một câu, ngay tối nay: mình đang đứng ở đâu?
Vậy nên tôi mời bạn — không phải ngày mai, không phải “khi nào rảnh” — mà tối nay, tắt điện thoại 30 phút. Lấy một tờ giấy trắng, viết ra 100 điều bạn thật sự muốn. Đừng dừng ở điều thứ mười, chỗ ai cũng viết được: tiền, nhà, xe, sức khỏe. Cứ đào tiếp — điều 50, điều 80, tới điều 100 — đào tới khi ngòi bút chạm được tầng sâu nhất trong lòng, nơi khát khao thật của bạn vẫn nằm im bấy lâu. Rồi mở Bảng Tài sản – Công nợ ở trên, điền từng dòng, ghi ngày hôm nay lên đầu. Đó là lần đầu tiên bạn nhìn thẳng vào con dốc của chính mình — và một con dốc đã nhìn rõ thì không còn đáng sợ nữa.
Nếu bạn muốn đi tiếp chặng này cùng tôi, hãy để lại email hoặc theo dõi nguyenthivietha.com. Tôi sẽ gửi bạn Phần 2 của loạt “Cào Cào Lên Dốc”, kèm bản mẫu Bảng Tài sản – Công nợ (file điền được, tự cộng ra giá trị tài sản ròng giúp bạn). Tôi không giục, không hối. Con cào cào khôn ngoan không nhảy nhiều nhất — nó nhảy đúng một hướng, và bền bỉ tới cùng.
Câu hỏi thường gặp
“Cào Cào Lên Dốc” là sách gì, của ai?
Đây là cuốn sách “Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững” của thầy Phạm Thành Long, bản sách nói. Bạn nghe bản gốc tại: https://www.youtube.com/watch?v=nSxC_oL7pJA. Bài viết này là Phần 1 trong loạt bài tôi ghi lại bài học từ từng chương.
Giá trị tài sản ròng (“lượng âm/dương”) là gì và tính thế nào?
Là con số còn lại thật sự thuộc về bạn sau khi trừ nợ: lấy TỔNG TÀI SẢN (A) trừ TỔNG CÔNG NỢ (B). Dương nghĩa là bạn có nền để bật lên; âm nghĩa là đang ở đáy dốc — mà biết mình ở đáy đã là bước đầu để đứng dậy. Bảng ở trên giúp bạn tự kê ngay.
Nên đo Bảng Tài sản – Công nợ bao lâu một lần?
Mỗi tháng hoặc mỗi quý một lần. Một lần đo chỉ là tấm ảnh chụp; đo đều mới thấy cán cân dịch chuyển — nợ vơi chưa, thu nhập nhích chưa, mình đã lên được mấy phân. Nhớ ghi ngày lập bảng mỗi lần để so sánh.
Vì sao phải viết tận 100 điều mình muốn, không phải 10?
Mười điều đầu ai cũng viết trong một hơi thở. Chính khoảng từ điều 50 tới 100 mới buộc bạn đào xuống tầng sâu nhất của lòng mình, nơi khát khao thật trú ngụ. Danh sách 100 điều là tấm bản đồ cuộc đời bạn tự vẽ — để không nhảy bừa như con cào cào không biết nhảy về đâu.
Bài viết này là chia sẻ tư duy và một công cụ để bạn tự kỷ luật tài chính cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính cá nhân hóa. Mỗi người một hoàn cảnh — hãy tính theo con số của riêng mình; những quyết định lớn, nên tham vấn chuyên gia phù hợp.
(còn tiếp — Phần 2)
Tác giả — Nguyễn Thị Việt Hà
Để lại một bình luận