Bài mở màn chuyên mục “Khám phá” — nơi tôi ghi lại những điều học được khi theo dõi hành trình Hà Nội – Paris của thầy Phạm Thành Long, và biến trải nghiệm ấy thành bài học cho chính mình và chia sẻ cùng các bạn.
Một buổi trưa, trong nhóm của chúng tôi rộ lên vài tấm ảnh chụp màn hình dẫn đường. Không phải Google Maps. Đó là Amap – bản đồ của Trung Quốc.
Nhìn vào màn hình, ai cũng phải trầm trồ. Nó không chỉ báo “rẽ phải sau 500m” như ta vẫn quen nhìn. Nó vẽ hẳn ra mô hình 3D con đường phía trước, chỉ rõ xe đang ở làn nào, phải chuyển sang làn nào để đi đúng. Chuẩn bị vào hầm, nó báo. Sắp có camera bắn tốc độ, nó báo. Đang vượt quá tốc độ cho phép, nó nhắc. Còn bao nhiêu mét tới điểm hạn chế, nó đếm ngược từng con số. Bản đồ đa ngôn ngữ, có cả tiếng Việt. Một người bạn tôi buột miệng thốt lên: “Vượt xa bản đồ đang dùng!”
Một lưu ý nhỏ nhưng rất thật cho ai sắp sang Trung Quốc: khi bạn đặt chân tới đây, Google Maps gần như không dùng được nữa — các dịch vụ của Google bị chặn trong lãnh thổ Trung Quốc. Muốn đi lại, bạn buộc phải chuyển sang một bản đồ nội địa như Amap (Cao Đức) hay Baidu Maps. Nghe qua thì bất tiện, nhưng chính “sự bắt buộc” ấy lại mở ra cho tôi một điều đáng suy ngẫm. Vì khi không còn lựa chọn quen thuộc, tôi mới thật sự nhìn kỹ cái mà người ta tự làm ra — và giật mình.
Tôi ngồi lặng đi một lúc. Không phải vì cái bản đồ. Mà vì thứ ẩn sau nó.
Một dân tộc luôn tự hỏi: “Cái này còn tốt hơn được không?”
Google Maps là một sản phẩm tuyệt vời của thế giới. Vậy mà người Trung Quốc, thay vì bằng lòng dùng cái có sẵn, họ lại tự hỏi, nếu tài xế nước tôi cần biết mình đang ở làn nào thì sao? Nếu họ cần được nhắc camera, nhắc tốc độ, nhắc đường hầm thì sao? Nếu một người nước ngoài sang đây cần tiếng mẹ đẻ của họ thì sao?
Mỗi câu hỏi “nếu… thì sao?” là một lần sản phẩm được đẩy lên cao hơn một bậc. Người ta gọi đó là tư duy cải tiến sản phẩm – nhưng gốc rễ của nó là một tư duy phát triển, không có cái gì là “đủ tốt rồi”, chỉ có “tốt hơn nữa được không?”.
Cái bản đồ ấy không tự nhiên mà thông minh. Nó thông minh vì phía sau nó là hàng nghìn con người, ngày này qua ngày khác, cặm cụi hỏi những câu hỏi tưởng như nhỏ nhặt, rồi kiên nhẫn đi tìm câu trả lời.
Chuyện chiếc taxi và anh cảnh sát
Tôi nhớ chuyến đi Trung Quốc của mình. Một điều lạ mà tôi để ý mãi, đất nước hàng tỉ dân, đông đúc là thế, nhưng hiếm khi thấy cảnh sát đứng ngoài đường. Đường sá vẫn cứ ngăn nắp, xe cộ vẫn cứ tấp nập, trật tự, và rất “êm”.
Lần ấy tôi đi taxi. Tài xế là một cô gái, cô chạy một đoạn thì đường bị chặn, không rõ tại sao. Cô không cáu, không đoán. Cô tấp xe lại ngay cạnh anh cảnh sát đứng gần đó. Và điều làm tôi nhớ mãi là thái độ của anh cảnh sát, anh vui vẻ chỉ đường rất tận tình, như thể đang giúp một người bạn. Không có khoảng cách. Không có sự e dè. Chỉ có sự thân thiện tự nhiên giữa người dân và người thi hành công vụ.
Khoảnh khắc nhỏ ấy nói cho tôi nhiều hơn bất kỳ bài diễn văn nào. Một xã hội vận hành trơn tru không phải vì có nhiều người canh gác ngoài đường. Nó trơn tru vì ý thức đã nằm bên trong mỗi con người, và vì giữa người với người có một sự tin cậy, một sự tử tế.
Trật tự thật sự không đến từ nỗi sợ. Nó đến từ văn hóa. Từ thói quen. Từ sự tự giác được nuôi dưỡng qua nhiều thế hệ.
Từ cái bản đồ, tôi nghĩ về chính mình
Chúng ta hay nhìn ra thế giới rồi so sánh, đôi khi tự ti, đôi khi phòng thủ. Nhưng tôi muốn nhìn theo một cách khác, nhìn để học.
Cái bản đồ ấy dạy tôi rằng người Việt hoàn toàn làm được những điều tương tự – nếu chúng ta dám hỏi những câu hỏi lớn và kiên nhẫn với những câu trả lời nhỏ. Chúng ta có rất nhiều người trẻ giỏi công nghệ. Chúng ta có sự sáng tạo. Cái chúng ta cần bồi đắp thêm là tư duy phát triển liên tục, không dừng ở “chấp nhận được”, mà đi tới “tốt”, “tốt hơn” và “xuất sắc”; không sao chép cho xong, mà cải tiến cho hơn.
Và anh cảnh sát vui vẻ chỉ đường kia dạy tôi một điều nữa, một nơi phát triển không chỉ nằm ở đường cao tốc hay ứng dụng thông minh. Nó nằm ở cách con người đối xử với nhau. Ở sự tử tế. Ở ý thức tự giác. Ở niềm tin.
Muốn thay đổi điều lớn, hãy bắt đầu từ chính mình
Đây mới là điều tôi muốn gửi tới các bạn!
Đừng chờ mọi thứ xung quanh thay đổi rồi mình mới đổi. Hãy làm ngược lại. Mỗi ngày, hãy tự hỏi về công việc của mình, về sản phẩm của mình, về cách sống của mình một câu duy nhất: “Ngày mai, cái này tốt hơn được không?”
- Trong công việc, bạn đã làm cho khách hàng hài lòng. Nhưng bạn có thể làm họ ngạc nhiên không?
- Trong giao tiếp, bạn đã đúng luật. Nhưng bạn có thể tử tế hơn không?
- Trong bản thân, hôm nay bạn đã cố gắng. Nhưng ngày mai bạn có thể tốt hơn hôm nay một chút không?
Một chiếc bản đồ được xây bằng hàng nghìn cải tiến nhỏ. Một con người xuất sắc cũng được xây bằng hàng nghìn ngày tốt hơn hôm qua một chút.
Không có phép màu nào cả. Chỉ có tư duy phát triển, được lặp lại đủ lâu, đủ kiên trì.
Tôi tin mình làm được. Còn bạn?
Nếu bài viết chạm tới bạn, hãy tự đặt cho mình câu hỏi tối nay trước khi ngủ: “Ngày mai, mình sẽ tốt hơn hôm nay ở điều gì?” Và bắt đầu từ một điều thật nhỏ. Đó chính là cách những điều lớn lao được sinh ra.
Cùng theo dõi hành trình — Đây là bài đầu tiên trong chuyên mục Khám phá. Tôi sẽ tiếp tục ghi lại những gì học được từ các vùng đất, con người và công nghệ nơi thế giới rộng lớn ngoài kia.
Bài viết chia sẻ góc nhìn và trải nghiệm cá nhân về tư duy phát triển; không nhằm khái quát hay đánh giá bất kỳ quốc gia, dân tộc nào — tinh thần xuyên suốt là “nhìn ra thế giới để học điều hay”.
Để lại một bình luận