Mấy hôm sau khi viết xong Phần 3, tôi mở lại tờ giấy có năm niềm tin mới của mình. Chữ vẫn nắn nót. Nếp gấp vẫn sắc. Giấy phẳng lì, không một vết quăn mép.
Nghĩa là suốt mấy ngày ấy, tôi chưa mở nó ra lần nào.
Đêm viết ra thì rưng rưng lắm, tưởng đời sang trang. Vậy mà bảy ngày trôi qua, cái tổ không đầy thêm được một xu. Niềm tin mới nằm im trong ngăn kéo, ngoan như một tờ khai chưa ai ký.
Nói rõ trước khi đi tiếp: đây là chia sẻ tư duy tài chính cá nhân để bạn tự soi mình và tự kỷ luật — không phải lời khuyên đầu tư, cũng không phải tư vấn tài chính riêng cho ai. Tiền của bạn, quyết định của bạn.
Cuối Phần 3, tôi có hẹn với bạn một câu hỏi: làm sao để cái tổ đầy đều, kể cả hôm bạn cạn hứng, người mỏi rã? Hôm nay tôi trả lời. Và người trả lời không phải tôi — là một con bọ hung.
Con bọ hung và quả bóng lớn hơn thân mình
Chương 4 của sách nói Cào Cào Lên Dốc kể về con bọ hung.
Nó lăn một quả bóng lớn hơn cả thân mình, ngược con dốc. Sáu cái chân bấu đất, lưng gồng lên, đẩy từng phân một. Được một đoạn, quả bóng trượt tay. Lăn ngược xuống chân dốc.
Bọ hung không đứng đó than thân. Nó vòng lại, tì vai vào bóng, đẩy tiếp. Trượt nữa. Lăn nữa. Trượt nữa. Lăn nữa.
Tôi xem tới đoạn đó thì hiểu vì sao tờ giấy của mình vẫn phẳng lì: niềm tin đã cài ở Phần 3 chỉ nằm chết trên giấy cho tới khi chân tay chịu lăn. Mỗi ngày. Đều. Lặp lại tới lúc nó thành nếp người.
Thầy Phạm Thành Long chốt chương này bằng một câu tôi ghi lại và dán lên bàn: “Một điều tốt đẹp chỉ đổi được con người mình khi được lặp lại đủ nhiều.”
Đọc lần đầu, tôi tưởng đó là câu động viên. Đọc lần hai mới thấy nó là một lời cảnh cáo. Điều tốt đẹp làm một lần thì chỉ là một kỷ niệm đẹp.
Và đây là chỗ tôi nghĩ nhiều người bỏ sót: thứ đưa con bọ hung qua được dốc không phải cú lăn mạnh nhất, mà là việc nó chịu lăn lại sau mỗi lần trượt. Con cào cào ở những phần trước cũng vậy. Rơi về chân dốc không phải là kết thúc — nằm luôn ở đó mới là.
Ba cạm bẫy dưới đây là ba kiểu nằm lại. Tôi mắc đủ cả ba.
Cạm bẫy 1: Đầu rất chăm mà chân tay còn lười
Cạm bẫy đầu tiên nguy hiểm vì nó đội lốt chăm chỉ.
Tôi mắc nhiều năm liền nên tả được rất chi tiết. Cạn tiền, tôi mua thêm sách. Đọc xong thấy phấn chấn, tôi đăng ký thêm một khoá học. Rồi ngồi tới nửa đêm viết một bản kế hoạch đẹp, có cả màu highlight cho từng dòng. Sáng hôm sau tôi không làm gì trong bản kế hoạch đó cả — nhưng trong lòng vẫn thấy mình đang cố gắng ghê lắm.
Đó chính là cái bẫy. Đầu chạy hết công suất, tay chưa động một ngón. Mà vì đầu bận rộn thật, mệt thật, nên nó ru mình ngủ trong một ảo giác rất êm: “mình đang cố gắng mà”.
Thương thì phải nói thật: đọc về con dốc không làm bạn nhích lên dốc một phân nào. Bọ hung không đọc sách về lăn bóng. Nó lăn.
Bạn tự kiểm nhanh, trung thực thôi: bảy ngày vừa rồi bạn nạp vào đầu bao nhiêu nội dung về tiền bạc và phát triển bản thân, và làm được bao nhiêu việc cụ thể chạm vào cái tổ của mình?
Nếu hai con số lệch nhau xa quá, bạn không lười đâu. Bạn chỉ đang chăm sai chỗ.
Cạm bẫy 2: Lỡ một ngày thì buông luôn cả tháng
Cạm bẫy thứ hai đến vào hôm bạn mệt.
Hôm ấy con ốm, hoặc họp muộn, hoặc đơn giản là người rã ra không nhấc nổi. Bạn bỏ một ngày. Chuyện đó bình thường, con người mà.
Nhưng sáng hôm sau, trong đầu vang lên một câu rất quen: “Thôi, hỏng rồi. Tháng sau làm lại từ đầu cho tròn.”
Câu đó nghe hợp lý đến lạ: nó cho bạn cảm giác mình vẫn nghiêm túc, nghiêm túc tới mức phải làm lại cho tròn. Và thế là một ngày lỡ biến thành ba tuần buông.
Cái đau không phải mất một ngày. Một ngày thì có đáng gì. Cái đau là mất cái chuỗi — công sức của mười chín ngày trước đó bị chính bạn xoá sổ bằng một câu tự nhủ.
Bọ hung không chờ đầu tháng. Nó cũng không đợi thứ Hai. Cú trượt là một phần của việc lăn, không phải bằng chứng rằng mình không lăn nổi.
Cạm bẫy 3: Mơ giàu sang tự khắc tới, và tìm cú nhảy tắt
Cạm bẫy thứ ba êm ái nhất, nên khó gỡ nhất.
Đó là lúc bạn thôi lăn, ngồi xuống và bắt đầu mơ. Mơ một cơ hội trời cho. Mơ một cú trúng lớn. Mơ một người quen tự nhiên mở cho mình cánh cửa, thế là qua dốc mà chẳng cần đổ mồ hôi.
Tôi làm nghề con số gần hai chục năm, và tôi nói thẳng: không có cú nhảy tắt nào vừa an toàn vừa lặp lại được. Đời vẫn có người trúng thật — thừa kế, bán được doanh nghiệp, gặp đúng con sóng thị trường. Nhưng bạn không đặt lịch được cho những chuyện ấy, và cũng không làm lại nó lần thứ hai theo ý mình.
Còn cái ta nhìn thấy ở người khác rồi gọi là “nhảy tắt” thì phần lớn chỉ là phần nổi. Ta không thấy hàng nghìn vòng lăn phía dưới — những buổi sáng họ ngồi vào bàn khi chẳng ai biết, những lần bóng trượt mà không ai chụp ảnh đăng lên.
Cạm bẫy này cũng phải có nút bấm, chứ không chỉ để gật đầu. Nút của tôi: mỗi lần bắt gặp mình đang mơ một cú nhảy tắt, tôi dừng lại ngay tại chỗ và hỏi một câu — “vậy cú lăn nhỏ của hôm nay là gì?” Rồi làm luôn cú đó trong ngày. Giấc mơ nào không quy đổi được thành một việc làm hôm nay thì nó chưa phải mục tiêu; nó mới là mơ mộng.
Ở Phần 1 tôi có viết một câu, giờ xin nhắc lại vì chương này chính là chỗ nó phát huy: giàu xổi nguy hiểm hơn nghèo bền. Tiền đến bằng một cú nhảy tắt thường đi cũng bằng một cú như thế — vì cái nết giữ tiền chưa kịp được rèn.
Đừng dựa vào hứng, cũng đừng dựa vào ý chí
Đây là chỗ tôi trả lời trọn lời hứa ở Phần 3.
Cạn hứng thì làm sao? Câu trả lời là: đừng xây gì trên cái hứng cả. Hứng thì sáng nắng chiều mưa, hôm nay bốc lửa mai tắt ngóm.
Nhiều người nghe vậy liền quay sang dựa vào ý chí. Cũng hỏng nốt. Ý chí có hạn: sáng còn đầy, cứ mỗi lần trong ngày bạn phải cân nhắc một điều gì đó thì nó lại vơi đi một ít. Tới tối, đúng lúc cần nhất, thì hết.
Bọ hung không có hứng. Nó cũng chẳng gồng ý chí. Nó có thói quen.
Cái ta cần dựng không phải một cú gồng, mà một nếp chạy được cả vào hôm bạn mệt. Tôi gói lại thành bốn nguyên tắc đang tự áp cho mình:
| Nguyên tắc | Vì sao | Làm cụ thể |
|---|---|---|
| 1. Cú lăn phải NHỎ | Thiết kế quanh ngày tệ nhất của bạn, không phải ngày sung sức nhất | Nhỏ tới mức không nghĩ ra nổi một cái cớ để từ chối. Việc của tôi là mở app ngân hàng, chuyển đúng một khoản cố định sang tài khoản riêng, đóng app. Ba phút. Nhưng lặp 300 ngày thì thành một cái tổ. |
| 2. Nhịp cố định thay cho quyết định | Mỗi lần phải cân nhắc “hôm nay có làm không” là tiêu một ít ý chí | Gắn cú lăn vào một mốc đã có sẵn trong ngày: “ngay sau khi pha xong ly nước sáng, tôi mở sổ ghi một dòng.” Không hỏi, chỉ làm theo nhịp. |
| 3. Đo bằng con số | Đầu rất giỏi tự huyễn, con số thì không biết nịnh ai | Cuối tuần mở lại Bảng Tài sản – Công nợ ở Phần 1, điền một con số. Như tôi đã viết ở Phần 2: cái gì không đo được thì không cải thiện được. |
| 4. Luật ngày trượt | Chuỗi mới là thứ đưa bạn qua dốc, không phải một ngày hoàn hảo | Viết ra từ bây giờ, lúc đầu còn tỉnh: “Lỡ một ngày thì không sao, nhưng không được lỡ hai ngày liên tiếp.” |
Đừng vì cú lăn của tôi dính tới tài khoản ngân hàng mà nghĩ chuyện này chỉ dành cho người làm nghề tiền bạc. Bạn bán hàng, cú lăn có thể là mỗi tối nhắn đúng một khách cũ một câu hỏi thăm tử tế, không chào bán gì hết. Bạn làm nghề tự do, nó là gửi đi một lời chào việc trước khi mở hộp thư buổi sáng. Cái tổ của mỗi người một hình, nhưng cách nó đầy lên thì giống hệt nhau.
Nguyên tắc thứ tư là cái tôi cần bạn nhớ nhất, vì bạn sẽ có ngày hỏng, chắc chắn. Có luật viết sẵn, một ngày hỏng chỉ là một ngày hỏng. Không có luật, nó kéo sập cả tháng.
Bài tập đêm nay: đặt cú lăn đầu tiên
Đừng gấp bài này lại rồi đi ngủ với một cảm giác đẹp. Cảm giác đẹp là thứ rẻ nhất trong chuyện này.
Bảng bốn nguyên tắc ở trên không phải để đọc. Tối nay, mười phút, bạn hạ nó xuống giấy:
- Chọn đúng MỘT cú lăn (nguyên tắc 1) rồi buộc vào một mốc có sẵn (nguyên tắc 2). Viết trọn câu: “Ngay sau khi …, tôi sẽ …”
- Chép luật ngày trượt ra giấy, ký tên mình xuống dưới (nguyên tắc 4). Đây là chữ Tín bạn giữ với chính mình, nên nó đáng một chữ ký.
- Đóng mốc con số hôm nay (nguyên tắc 3), để ba mươi ngày nữa có cái mà đối chiếu.
Rồi đánh dấu ngày đầu tiên vào bảng dưới đây. Ba mươi ô. Bạn tự tick, tự đếm chuỗi của mình.
Chọn cú lăn nhỏ tới mức ngày mệt nhất vẫn làm nổi. Rồi tick ngày 1 ngay tối nay.
30 vòng lăn — bấm vào ô của ngày bạn đã lăn:
Tick ô đầu tiên đi. Con bọ hung không đợi có hứng mới lăn.
Một ô được tick chẳng có gì to tát. Hai mươi ô liên tiếp thì bắt đầu là một con người khác.
Lỡ một ngày thì không sao — nhưng đừng lỡ hai ngày liên tiếp. Trượt thì lăn lại từ ô gần nhất, không phải từ chân dốc.
Mỗi chương một bài, đăng đều mỗi ngày. Để lại email ở khung đăng ký cuối trang, tôi gửi bài mới và trọn bộ bảng điền được của cả loạt tới hộp thư của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Ngày nào tôi cũng bận, làm sao lăn đều được?
Thì làm cú lăn nhỏ lại, tới mức bận cỡ nào cũng làm được. Ba phút vẫn giữ được chuỗi; ba mươi phút mà bỏ giữa chừng thì mất chuỗi. Sức mạnh nằm ở chỗ đều, không nằm ở chỗ nhiều.
Tôi lỡ mất mấy ngày liền rồi, có nên đợi đầu tháng làm lại cho tròn không?
Không. "Đợi đầu tháng" chính là cạm bẫy thứ hai đội một cái tên tử tế. Bắt lại ngay hôm nay, và viết luật ngày trượt để lần sau không mất chuỗi nữa.
Đọc sách, học khoá học thì sai à?
Không sai. Chỉ sai khi nó thay thế cho việc làm. Cách tự kiểm rất đơn giản: mỗi thứ nạp vào đầu tuần này đã đẻ ra được một hành động cụ thể nào chưa?
Làm đều 30 ngày thì có giàu không?
Tôi không hứa điều đó, và bạn nên cảnh giác với ai hứa. Ba mươi ngày cho bạn một thứ khác, cũng quý không kém: bằng chứng rằng bạn giữ được lời với chính mình. Con số trên bảng sẽ nói phần còn lại, không phải tôi.
Loạt bài rút từ sách nói "Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững" của thầy Phạm Thành Long. Nguồn gốc: https://www.youtube.com/watch?v=nSxC_oL7pJA
Về tác giả & Còn tiếp — Phần 5
Tôi là Nguyễn Thị Việt Hà, gần hai mươi năm sống với những con số của nghề tài chính – kế toán. Ba cạm bẫy trong bài này tôi không đọc được ở đâu ra cả — tôi mắc đủ cả ba, và cái tờ giấy phẳng lì trong ngăn kéo ở đầu bài là của tôi thật.
Nhắc lại cho ngay ngắn: đây là chia sẻ tư duy để bạn tự soi mình và tự kỷ luật, không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính cá nhân hoá. Mọi con số nêu ra chỉ là ví dụ minh hoạ. Tiền của bạn, quyết định của bạn.
Nhưng có một chuyện tôi phải nói trước khi bạn bắt đầu lăn: lăn khoẻ mà không biết mình lăn về đâu thì càng chăm lại càng xa đích. Chuyện tấm bản đồ — mong muốn của bạn phải rõ tới mức nào — tôi kể ở Phần 5.
Con cào cào vẫn đang lên dốc. Hẹn bạn chặng sau.
Nguyễn Thị Việt Hà
(còn tiếp — Phần 5)
Để lại một bình luận