Bài này là chia sẻ tư duy để bạn tự soi và tự kỷ luật với chính mình, KHÔNG phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính cá nhân hóa. Tiền của bạn, quyết định của bạn. Tôi không hứa bạn sẽ giàu — và riêng bài này xin nói trước một câu: viết mong muốn ra giấy không phải phép màu.
Làm nghề lữ hành nhiều năm, tôi có một thói quen kỳ cục: tới chỗ lạ, việc đầu tiên là mở bản đồ ra ngắm. Ngắm cho sướng mắt. Nhìn từ trên cao, đường nào cũng mượt, chỗ nào cũng gần, đi đâu cũng chỉ mất mươi phút.
Rồi tôi bước xuống đường thật. Con hẻm không có trên bản đồ. Cái bậc tam cấp chắn ngang. Đoạn vỉa hè bị đào dở mà tấm bản đồ đẹp đẽ kia chẳng buồn báo cho tôi một tiếng.
Tôi nghĩ về cảm giác hụt chân đó rất lâu, sau khi nghe xong một chương trong sách nói “Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững” của thầy Phạm Thành Long (nguồn sách nói). Vì hóa ra, tấm bản đồ tôi vẽ cho đời mình cũng đúng y như vậy: nhìn từ trên cao thì đẹp, mà đặt bàn chân xuống thì không biết đặt vào đâu.
Kỳ trước tôi kể bạn nghe con bọ hung cần mẫn lăn quả bóng ngược dốc, không bao giờ bỏ cuộc (Phần 4 ở đây). Nhưng lăn khỏe mà lăn sai hướng thì càng chăm càng xa đích. Hôm nay là chuyện cái hướng.
Con vật không đi bằng mắt — nó dò đường bằng râu
Có một con vật không tin vào mắt mình. Nó đi bằng râu.
Từng cọng râu quét xuống mặt đất, chạm vào chỗ gồ, lún vào chỗ lõm, khựng lại trước cái khe nứt đủ rộng để sập một cái chân. Nó không phóng tầm mắt ra xa rồi phán “đường này chắc đi được”. Nó chạm. Chạm từng khúc một, bằng chính cơ thể mình.
Cho nên con vật ấy không “đại khái biết” con đường. Nó biết đúng từng khúc, biết chỗ nào phải nhích, chỗ nào phải vòng — bởi nó đã trả giá bằng cảm giác thật trên da thịt để biết.
Còn chúng ta thì hay biết đường bằng mắt. Mà mắt nhìn từ trên cao thì thấy được vùng đất, không thấy được viên sỏi. Trong khi người ta đi bằng bàn chân, chứ có ai bay được đâu.
Bài học lõi của chương này, tôi gói trong một câu: mong muốn của bạn phải rõ, phải cụ thể, phải chạm được. Không có chỗ cho kiểu “đại khái là muốn giàu, muốn khỏe, muốn tự do”.
Tôi thú thật: tôi từng vẽ bản đồ sai cách
Phải nói thẳng chỗ này, vì không nói thì bài viết thành lời rao giảng.
Tôi từng viết ra những dòng thế này: “Tôi muốn tự do tài chính.” “Tôi muốn con cái đủ đầy.” Đọc lên nghe rất được, viết ra thấy lòng mình ấm lên một lúc. Nhưng thử hỏi ngược: tự do tài chính của tôi là con số nào, mỗi tháng, ở mức chi tiêu nào? Đủ đầy cho con là đủ tới đâu, tính bằng gì? Tôi ú ớ. Gần hai mươi năm sống với sổ sách, nghề dạy tôi một điều rất phũ: cái gì mờ thì không quản được. Vậy mà những dòng quan trọng nhất đời mình, tôi lại để mờ như sương.
Và tôi còn mắc một tật nữa, tệ hơn: vẽ xong thì treo lên tường ngắm. Coi như đã làm bài tập, đã “có mục tiêu”, đã thuộc nhóm người sống có định hướng. Tấm bản đồ nằm đó đóng bụi, trong khi đời tôi thì đổi mỗi tháng.
Con vật kia không làm thế bao giờ. Nó dò lại liên tục, mỗi bước một lần chạm, vì mặt đất phía trước luôn khác mặt đất nó vừa đi qua.
Ở Phần 1 — biết mình đang đứng ở đâu, tôi đã rủ bạn viết ra một trăm điều mình muốn. Hồi ấy tôi mới giao bài tập. Hôm nay tôi mới hiểu ra vế còn thiếu, và đó chính là phần việc của kỳ này: bản đồ không phải thứ vẽ một lần rồi treo tường. Nó là thứ phải dò lại, phải cụ thể hóa, cho tới mức sáng mai bạn biết mình phải làm gì.
Thước đo độ rõ: sáng mai thức dậy, bạn có biết phải LÀM gì không?
Tôi cần một cái thước để biết mong muốn của mình đã đủ rõ chưa. Cái thước ấy đơn giản đến mức hơi đau:
Mong muốn phải cụ thể tới mức sáng mai thức dậy, bạn biết chính xác phải làm gì.
Chỉ vậy thôi. Đọc xong tấm bản đồ mà không biết đặt bước chân tiếp theo vào đâu, thì thứ bạn đang cầm không phải bản đồ. Đó là một bức tranh treo tường. Đẹp, và vô dụng cho việc đi lại.
Cách tôi làm, gọn trong ba nhịp:
- Lôi ra một mong muốn mơ hồ.
- Viết lại thành một đích đo được — có con số, có mốc thời gian, có thứ để cuối tháng mở ra đối chiếu chứ không phải để tự khen mình.
- Hỏi câu quyết định: “Việc cụ thể trong 24 giờ tới để nhích tới nó là gì?”
Để bạn khỏi phải đoán, tôi đi trọn một ví dụ. Cố tình lấy chuyện phi tiền bạc cho dễ hình dung.
Nhịp một, câu mơ hồ: “Tôi muốn giỏi tiếng Anh hơn.” Nghe thì hay, nhưng “hơn” là hơn bao nhiêu, và giỏi để làm gì?
Nhịp hai, viết lại thành đích đo được: “Trước ngày 31/12, tôi nghe hiểu được một cuộc họp ba mươi phút bằng tiếng Anh mà không cần phụ đề. Cách đo: mỗi tuần nghe ba video mười phút, ghi lại số lần phải bật phụ đề — con số ấy phải giảm dần.” Đã có mốc, có số, có thứ để đối chiếu.
Nhịp ba, việc của hai mươi bốn giờ tới: “Tối nay mở một video mười phút, nghe hết, ghi vào sổ số lần bật phụ đề.” Mười lăm phút là xong, làm được ngay, không cần đợi ai.
Đó. Từ một câu sương khói tới một việc có thể làm trước khi đi ngủ. Nhịp thứ ba mới là cọng râu thật. Nếu bạn trả lời được ngay và việc đó nhỏ tới mức làm xong trong mười lăm phút — bản đồ của bạn đủ rõ, chân bạn có chỗ đặt. Còn nếu bạn ú ớ, hoặc trả lời bằng một câu to tát chung chung kiểu “tôi sẽ cố gắng nhiều hơn” — thì bạn chưa có bản đồ đâu. Bạn mới có một giấc mơ.
Giấc mơ không xấu. Nhưng đừng nhầm nó với bản đồ, rồi trách sao mình đi mãi không tới.
Một trăm điều — tấm bản đồ bạn tự vẽ cho đời mình
Thầy Long gọi danh sách một trăm điều mình muốn là tấm bản đồ tự vẽ cho đời mình. Tôi thấy cách gọi đó chính xác đến lạnh người.
Nói ngay kẻo hiểu lầm, vì đây là chỗ dễ hiểu sai nhất: danh sách này không phải bùa. Viết ra không làm tiền tự chảy về, không có vũ trụ nào đứng sau sắp xếp hộ bạn. Nó chỉ làm đúng một việc — bắt bạn gọi tên thứ mình thật lòng muốn, rõ tới mức mai còn biết phải làm gì. Tôi sẽ nói kỹ hơn ở mục dưới, nhưng bạn cần biết điều đó ngay bây giờ.
Vậy vì sao phải một trăm, mà không phải mười cho nhẹ nhàng?
Bạn cứ thử là biết. Chục điều đầu tiên chảy ra dễ như nước: tiền, nhà, xe, sức khỏe cho bố mẹ. Đó là những điều ai cũng viết được, vì chúng nằm ngay trên bề mặt và na ná nhau ở tất cả mọi người.
Nhưng tới điều thứ năm mươi thì ngòi bút bắt đầu ngập ngừng. Tới điều thứ tám mươi thì bạn phải ngồi im, nhìn ra cửa sổ. Và chính lúc bí ấy — lúc những câu trả lời dễ đã cạn — bạn buộc phải cúi xuống, thò tay vào tầng sâu nhất của lòng mình, chỗ có những khao khát rất riêng nằm im đã lâu, im tới mức bạn quên mất chúng còn ở đó, chỉ vì chẳng ai từng hỏi tới. Kể cả bạn.
Cái quý của bài tập này không nằm ở chín mươi chín điều đầu. Nó nằm ở chỗ càng viết, hình hài điểm B càng hiện ra rõ — và tự nhiên bạn thấy được cả những chặng nhỏ dẫn tới đó.
Nếu bạn tắc ở khoảng năm mươi tới một trăm, thử đi qua từng vùng đời mà đào tiếp: sức khỏe, tài chính, mối quan hệ, gia đình, nghề nghiệp, học hành, những nơi muốn đặt chân tới, và những thứ muốn cho đi. Tôi chỉ đưa bạn cái xẻng thôi. Mong muốn thì bạn phải tự đào — tôi mà viết hộ thì lại thành tấm bản đồ của tôi, không phải của bạn.
Cọng râu chỉ cho bạn thấy B1 nằm ngay dưới chân
Ở Phần 1 tôi có nói: từ điểm A tới điểm B chưa bao giờ có đường thẳng một phát, phải đi qua B1, B2, B3, đừng nhảy tắt. Nhiều bạn đọc xong gật gù, rồi vẫn nản. Tôi hiểu vì sao.
Vì khi nhìn từ trên cao, điểm B lù lù ở tít đằng kia, còn mình thì đứng ở A. Khoảng cách ấy nhìn thôi đã muốn bỏ. Người ta nản không phải vì lười, mà vì cái đích quá to so với bước chân, nên bước nào cũng thấy vô nghĩa.
Cọng râu chữa đúng bệnh đó. Khi bạn cúi xuống dò, bạn không còn đo bằng khoảng cách tới B nữa. Bạn đo bằng khúc đất ngay trước mũi chân. Và bạn phát hiện ra một điều rất dễ chịu: B1 gần hơn bạn tưởng rất nhiều. Nó thường nằm ngay dưới chân, làm được trong mười lăm phút, tối nay.
Bệnh nóng vội — muốn nhảy một phát từ A sang B — cũng chết ở đây. Khi đã cầm trong tay việc cụ thể của hai mươi bốn giờ tới, bạn không còn nhu cầu tưởng tượng cú nhảy thần kỳ nữa. Bạn có việc để làm rồi.
Chỗ tôi phải nói thẳng: viết ra giấy không phải phép màu
Tôi xin rắn một chút, vì thương thì phải nói thật.
Có một cách hiểu rất phổ biến, đại ý: cứ viết mong muốn ra, cứ nghĩ về nó cho nhiều, rồi vũ trụ sẽ sắp xếp, tiền tự chảy về. Tôi không tin điều đó, và tôi không muốn bạn rời bài viết này với niềm tin ấy trong đầu.
Tờ giấy không tự sinh ra một đồng nào. Cái nó làm được — và làm rất tốt — là hai việc rất trần tục: cho bạn một chút năng lượng để dám bắt đầu, và cho bạn một cái mốc để tự kỷ luật với chính mình. Chỉ vậy. Phần còn lại vẫn phải trả bằng chân tay, bằng những vòng lăn cần mẫn của con bọ hung ở kỳ trước, và bằng những con số bạn dám mở ra đối chiếu cuối mỗi tháng.
Nói cho gọn: một trăm điều mình muốn chỉ có giá trị khi đi kèm hành động và đo lường thật. Không đo thì không biết mình đang tiến hay đang tự huyễn hoặc. Tôi cần sự lạnh lùng của con số, vì tôi biết mình rất giỏi tự khen mình.
Và nhắc lại lời tôi đã hứa với bạn từ đầu loạt bài: ở đây không ai hứa bạn sẽ giàu. Tôi chỉ đưa bạn cái cách để bớt đi lạc.
Bài tập đêm nay: dò lại bản đồ bằng chính cọng râu của bạn
Đừng gấp bài này lại rồi để mai. “Mai” là nơi các tấm bản đồ đi tới đó rồi nằm luôn.
Đêm nay, làm gọn ba việc:
- Lấy ra ba mong muốn mơ hồ nhất trong danh sách của bạn — hoặc trong đầu bạn, nếu chưa viết ra bao giờ.
- Viết lại mỗi cái thành một đích đo được, có con số và có mốc thời gian.
- Với mỗi đích, trả lời: “Việc cụ thể trong 24 giờ tới để nhích tới nó là gì?” Trả lời được ngay, làm được trong mười lăm phút — bạn đã có bản đồ. Ú ớ — quay lại bước 2, cụ thể thêm nữa.
Rồi nếu còn sức, mở tab thứ hai và bắt đầu đào danh sách một trăm điều. Đừng dừng ở chỗ dễ.
Tôi dựng sẵn hai cái bảng ngay đây cho bạn làm luôn. Mọi thứ bạn gõ chỉ nằm trên máy bạn, không gửi đi đâu cả.
Mỗi mong muốn đi trọn ba nhịp: từ câu sương khói → đích đo được → việc làm được trước khi đi ngủ. Nhịp thứ ba mới là cọng râu thật.
Điền nhịp 3 của ít nhất một mong muốn đi.
Trả lời được ngay, làm được trong mười lăm phút — bản đồ của bạn đủ rõ. Còn ú ớ thì quay lại nhịp 2, cụ thể thêm nữa.
Mỗi dòng một điều. Đừng chấm điểm mong muốn của mình lúc đang viết — cứ viết đã, sàng lọc sau.
Chục điều đầu ai cũng viết được. Chỗ đáng giá nằm ở khoảng điều thứ năm mươi tới một trăm — nơi bạn buộc phải đào xuống tầng sâu nhất của lòng mình.
Gói cả Phần 5 vào một câu, tôi sẽ nói thế này: mong muốn mà mờ thì đời không quản được, y như một cuốn sổ sách mờ.
Tấm bản đồ nhìn từ trên cao vẫn sẽ đẹp như hôm tôi mở nó ra ngắm. Nhưng con hẻm không có trên bản đồ thì vẫn ở đó. Bậc tam cấp vẫn chắn ngang. Đoạn vỉa hè đào dở vẫn chẳng báo cho ai một tiếng. Cọng râu không lãng mạn — nó chỉ làm đúng một việc: bắt bạn chạm vào khúc đường ngay trước mũi chân, thay vì ngắm cả vùng đất từ trên cao rồi tưởng mình đã đi.
Sợi chỉ Tâm — Trí — Tín tôi mang theo từ Phần 1 vẫn buộc vào đây. Tâm để dám viết ra điều mình thật lòng muốn, chứ không phải điều nghe cho oai. Trí để biến nó thành con số đo được. Tín để tối nay bạn thật sự làm cái việc mười lăm phút ấy, chứ không chỉ gật đầu với tôi rồi thôi.
Mỗi chương một bài, đăng đều mỗi ngày. Để lại email ở khung đăng ký cuối trang, tôi gửi bài mới và trọn bộ bảng điền được của cả loạt tới hộp thư của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tôi viết một trăm điều ở Phần 1 rồi, giờ có phải viết lại từ đầu không?
Không. Bạn mở lại danh sách cũ và làm sâu thêm: lọc ra những điều còn mơ hồ, viết lại thành đích đo được, rồi gắn cho mỗi cái một việc làm trong hai mươi bốn giờ tới. Đó là lúc bản đồ vẽ bằng mắt biến thành bản đồ vẽ bằng râu.
Tôi bí ở khoảng điều thứ năm mươi, không nghĩ ra nổi nữa thì sao?
Bí là dấu hiệu tốt, nghĩa là bạn đã cạn hết những câu trả lời dễ. Đi qua từng vùng đời để đào tiếp: sức khỏe, tài chính, mối quan hệ, gia đình, nghề nghiệp, học hành, nơi muốn đặt chân tới, thứ muốn cho đi. Đừng chấm điểm mong muốn của mình lúc đang viết — cứ viết đã, sàng lọc sau.
Cứ viết mong muốn ra rồi nghĩ về nó nhiều thì có thành sự thật không?
Không. Tờ giấy chỉ cho bạn năng lượng để dám làm và cái mốc để tự kỷ luật. Kết quả vẫn phải trả bằng hành động lặp lại mỗi ngày và bằng con số đo được. Ai nói với bạn rằng chỉ cần nghĩ là đủ, bạn nên cẩn thận.
Bao lâu nên mở tấm bản đồ ra dò lại một lần?
Với tôi là mỗi tháng một lần cho cả tấm, và mỗi tối một câu duy nhất cho ngày hôm sau. Đời bạn đổi thì mặt đất phía trước cũng đổi — con vật kia có bao giờ dò một lần rồi thôi đâu.
Đọc Cào Cào Lên Dốc có phải là nhận lời khuyên đầu tư không?
Không. Cả loạt Cào Cào Lên Dốc là chia sẻ tư duy để bạn tự soi và tự kỷ luật, không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính cá nhân hóa, và không hứa hẹn bất kỳ con số lợi nhuận nào. Tiền của bạn, quyết định của bạn.
Loạt bài rút từ sách nói "Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững" của thầy Phạm Thành Long.
Về tác giả & Còn tiếp — Phần 6
Tôi là Nguyễn Thị Việt Hà, gần hai mươi năm làm nghề tài chính – kế toán. Nghề ấy dạy tôi một câu tôi mang sang cả đời sống riêng: cái gì mờ thì không quản được. Bài này tôi viết từ đúng cái tật của mình — từng ghi mong muốn bằng những câu đẹp mà rỗng, rồi treo lên đó ngắm.
Việc của bạn, tối nay thôi. Ba mong muốn mơ hồ. Ba đích đo được. Ba việc làm trong hai mươi bốn giờ tới.
Bản đồ rõ rồi, chân cũng chịu lăn rồi, và tiền bắt đầu về. Nhưng về rồi thì chia thế nào để nó không trôi tuột qua kẽ tay? Chương sau của cuốn sách nói về đồng tiền chủ động đầu tiên và sáu cái hũ — đó sẽ là Phần 6.
Con cào cào vẫn đang lên dốc. Hẹn bạn chặng sau.
Nguyễn Thị Việt Hà
(còn tiếp — Phần 6)
Nhắc lại cho gọn: đây là chia sẻ tư duy để bạn tự soi và tự kỷ luật, không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính cá nhân hóa. Viết mong muốn ra giấy không làm tiền tự tới — chỉ có bản đồ rõ cộng với hành động đo được mới đưa bạn đi.
Để lại một bình luận