— Nguyễn Thị Việt Hà
Có những chuyện người ta không hay kể ra. Không phải vì xấu hổ — mà vì kể ra đòi hỏi một thứ dũng cảm khác: dũng cảm nhìn thẳng vào sai lầm của chính mình mà không tự bào chữa.
Tôi kể. Vì tôi tin rằng bài học đắt giá nhất của một người — chính là thứ có giá trị nhất cho người khác.
Cú phốt số 1: Mất gần tất cả vì nghĩ mình hiểu thị trường
Năm 2007–2008, hai vợ chồng tôi bắt đầu có tiền thật sự đầu tiên trong đời. Công việc ổn định, thu nhập tốt, tích lũy được. Chúng tôi làm những gì mọi người xung quanh đang làm: mua đất, chơi vàng, đổ tiền vào chứng khoán.
Thị trường lúc đó đang lên. Ai cũng thắng. Ai cũng hưng phấn. Ai cũng nghĩ mình đang đầu tư thông minh.
Chúng tôi không đầu tư thông minh. Chúng tôi đang đặt cược — mà không biết mình đang đặt cược.
Năm 2009–2010: bất động sản đóng băng. Chứng khoán sụp. Cùng một lúc.
Tôi ngồi nhìn con số tài khoản và không tin vào mắt mình. Những gì tích lũy từ những năm đầu đi làm — gần như biến mất.
Phốt ở đâu? Không phải ở chỗ đầu tư. Phốt ở chỗ tôi đã nhầm lẫn giữa “may mắn trong thị trường đang lên” với “năng lực đầu tư thật sự”. Tôi chưa bao giờ hiểu rủi ro. Tôi chỉ thấy người khác thắng và làm theo.
Đó là cú phốt tài chính đầu đời. Đau. Nhưng rẻ hơn rất nhiều so với nếu tôi học bài học đó sau này khi số tiền lớn hơn.
Bài học: Thị trường không dạy lý thuyết. Nó chỉ dạy bằng tiền thật — của bạn.
→ Xem thêm: Giàu có — hành trình tôi đã đi
Cú phốt số 2: Điểm 5 môn Sinh — và 12 năm học sinh giỏi tan vỡ trong một buổi thi
Suốt 12 năm phổ thông, tôi là học sinh giỏi — gần như toàn bộ thời gian. Điểm Văn tuyệt đối toàn khối khi tốt nghiệp tiểu học. Học sinh giỏi duy nhất của lớp năm đầu cấp hai. Liên tục được cô giáo tin tưởng, bố tự hào.
Rồi kỳ thi tốt nghiệp cấp ba — môn Sinh học.
Tôi bị điểm 5.
Đó là điểm duy nhất không phải giỏi trong 12 năm học. Và nó xuất hiện đúng lúc quan trọng nhất — kỳ thi tốt nghiệp, khi điểm số có thể ảnh hưởng đến suất thẳng vào đại học mà lẽ ra thành tích của tôi đã đủ điều kiện.
“Đó cũng là một nỗi buồn” — tôi nhớ mình đã nghĩ như vậy. Không nói thêm gì. Nhưng buồn thật.
Phốt ở đâu? Tôi đã chủ quan với môn mà mình không thích. Tôi yêu Toán, thích Lý, say Hoá. Sinh học với tôi là môn “học cho có.” Và cuộc đời luôn có cách làm bạn trả giá đúng chỗ bạn chủ quan nhất.
Bài học: Không có môn học nào, không có lĩnh vực nào được phép bỏ qua hoàn toàn. Điểm yếu nếu không được chú ý — sẽ xuất hiện đúng lúc bạn không ngờ nhất, và phá vỡ đúng thứ bạn tưởng đã chắc chắn.
Cú phốt số 3: Trượt đại học vì thiếu 0,5 điểm — và bài học về sự tự mãn
Tôi tự tin. Tôi học tốt. Tôi nghĩ mình sẽ đỗ trường mình muốn — Bách Khoa hoặc Xây dựng, theo ước mơ làm kỹ sư từ hồi nhỏ.
Kết quả: trượt — thiếu 0,5 điểm.
Khoảnh khắc nhìn bảng điểm đó, tôi không dùng được từ nào khác ngoài: choáng.
Mẹ đề nghị chuyển ngang vào Đại học Hải Phòng — gần nhà, an toàn, không mất năm. Lý do hợp lý. Ai nghe cũng sẽ gật đầu.
Tôi không gật.
Tôi ở lại Hà Nội, tự ôn, một mình — và năm sau thi lại với kết quả 26,5 điểm, vào được Đại học Thương mại.
Phốt ở đâu? Nhìn lại, tôi trượt không phải vì thiếu năng lực. Tôi trượt vì đã không chuẩn bị kỹ như mình đáng phải chuẩn bị — vì nghĩ mình đủ giỏi để không cần cố thêm. Nửa điểm đó là giá của sự chủ quan.
Bài học: Năng lực không đảm bảo kết quả. Sự chuẩn bị mới đảm bảo. Và luôn luôn — chuẩn bị kỹ hơn bạn nghĩ là đủ.
→ Xem thêm: Cách tôi vượt qua khó khăn
Cú phốt số 4: Hợp tác không có văn bản — và cái giá phải trả
Đây là bài học tôi học muộn nhất. Và đau nhất theo cách khác — không phải đau tài chính, mà đau quan hệ.
Tôi cùng người trong cộng đồng BNI — những người tôi tin tưởng, những người tôi coi là bạn — bắt tay làm dự án chung. Ý tưởng hay. Tất cả đều hào hứng. Không ai nghĩ cần phải ngồi xuống viết ra: ai chịu trách nhiệm gì, ai được bao nhiêu, khi nào thì xem lại.
Không ai nghĩ cần — vì chúng tôi tin nhau.
Rồi rủi ro đến. Và khi rủi ro đến mà không có văn bản, mỗi người hiểu “thoả thuận ban đầu” theo một cách khác nhau. Không ai sai. Nhưng cũng không ai đúng theo cùng một tiêu chuẩn.
Dự án đổ. Và một phần của tình bạn — không đổ, nhưng bị nứt.
Phốt ở đâu? Tôi đã nhầm lẫn giữa lòng tin và sự rõ ràng. Hai thứ này không mâu thuẫn — chúng bổ sung cho nhau. Hợp đồng không phải dấu hiệu không tin nhau. Hợp đồng là bằng chứng của sự tôn trọng lẫn nhau.
Bài học — nguyên tắc sắt tôi giữ từ đó:
Mọi hợp tác, dù với bạn thân nhất, dù dự án nhỏ nhất — đều cần văn bản. Không có ngoại lệ.
→ Xem thêm: Tôi đã học được gì từ thế giới này
Cú phốt số 5: Bán rẻ chuyên môn của mình
Trong một thời gian dài, tôi làm kế toán, tư vấn thuế cho bạn bè với mức phí gần như miễn phí — hoặc rất thấp so với thị trường.
Tôi nghĩ đó là giúp đỡ. Tôi nghĩ tình bạn quan trọng hơn tiền. Tôi nghĩ mình đang “cho đi” theo nghĩa tốt.
Nhưng có một điều tôi không nhìn thấy: khi tôi định giá chuyên môn của mình quá thấp, tôi đang dạy cho người khác rằng chuyên môn của tôi không đáng giá cao.
Và tôi đang đổi những giờ không thể lấy lại của mình — lấy lòng biết ơn không trả được hoá đơn điện, không mua được sách cho con, không đưa bố mẹ đi khám bệnh.
Bài học: Định giá bản thân đúng không phải là tham lam. Đó là tự trọng nghề nghiệp. Và khi bạn giữ giá đúng với năng lực, bạn thật ra đang phục vụ khách hàng tốt hơn — vì họ sẽ trân trọng dịch vụ đó hơn.
Vì sao tôi kể ra những điều này?
Không phải để gây ấn tượng. Không phải để tỏ ra “tôi đã trải qua nhiều lắm.”
Tôi kể vì tôi tin một điều: sai lầm của người đi trước — nếu được kể thật — có thể giúp người đi sau tránh được một phần cái giá phải trả.
Bạn không cần mất tiền mới hiểu rủi ro đầu tư. Bạn không cần mất bạn mới biết tầm quan trọng của hợp đồng. Bạn không cần bán rẻ mình mãi mới nhận ra mình đáng được trả xứng đáng.
Học từ người khác. Nhanh hơn. Rẻ hơn. Ít đau hơn.
→ Đọc tiếp: Cách tôi vượt qua khó khăn trong cuộc sống → Xem thêm: Những điều tôi đã học từ thế giới này → Về tôi: Nguyễn Thị Việt Hà là ai?
Để lại một bình luận