Bài này là chia sẻ tư duy để tôi tự soi lại mình và tự đặt kỷ luật cho mình, KHÔNG phải lời khuyên nhân sự, giáo dục hay nghề nghiệp dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Tôi không hứa ai sẽ lớn được, không cam kết bất kỳ con số nào, không khuyên bạn bỏ tiền vào bất cứ khoá học hay chương trình đào tạo nào. Mọi con số trong bài chỉ là ví dụ minh họa. Việc của bạn, quyết định của bạn.
Chặng thứ hai mươi của Cào Cào Lên Dốc mang cái tên hiền nhất trong cả hai mươi hai chương — “Để hạt tự nảy mầm”. Hiền, mà theo tôi thì đây là chương khó làm được nhất. Vì gần như chặng nào trước đó cũng giao cho tôi một việc phải làm, còn chặng này giao cho tôi một việc phải thôi làm.
Người trồng cây có trong tay đúng bốn thứ — đất, nước, ánh sáng và thời gian. Không có thứ thứ năm. Không có cái đòn bẩy nào để đẩy cái mầm nhú lên sớm hơn một ngày, không có mẹo nào bắt cái rễ dài ra nhanh hơn. Ai từng nóng ruột thò tay kéo một cái mầm lên cho nó cao bằng cây bên cạnh thì đều biết kết cục. Cái mầm ấy cao lên thật, cao trong khoảng một buổi, rồi héo.
Chương này nói về hạt, nhưng cái tôi đọc ra là chuyện ươm người. Người làm cùng mình, người mới vào nghề, người mình nhận về rồi tự nhủ sẽ dạy tử tế. Và cái phần khó không nằm ở chỗ dạy. Nó nằm ở chỗ chờ.
Chặng trước của loạt này nói về cái tổ vẫn chạy được khi mình vắng mặt — Phần 19 là chuyện cấu trúc, còn chặng này là chuyện con người đứng trong cái cấu trúc ấy, tức là phần không vẽ ra sơ đồ được.
Chỗ tôi đứng khi viết chặng này là chỗ một người đã kéo mầm vài lần rồi nhiều năm sau mới biết là mình kéo. Trong bài không có công thức đào tạo nào, cũng không có câu nào của thầy Phạm Thành Long được thuật lại.
Kéo mầm lên cho nhanh là cách giết một cái mầm êm ái nhất
Điều làm tôi dừng lại lâu nhất ở cái ẩn dụ này là người kéo mầm không hề ác ý. Họ sốt ruột vì thương, vì mong, vì thấy vườn bên cạnh đã xanh mà vườn mình còn trơ đất.
Cái mầm bị kéo lên không chết ngay, và đó mới là chỗ nguy. Nhìn qua thì nó còn nguyên, còn xanh, thậm chí trông cao ráo hơn hẳn mấy cây chung quanh. Thứ vừa bị đứt nằm dưới đất, chỗ không ai soi vào — mấy sợi rễ non vừa bám được vào đất đã bị bứt ra. Phải mất mấy hôm thì lá mới quăn, và tới lúc quăn thì người trồng lại đi tìm nguyên nhân ở phân, ở nước, ở thời tiết.
Chuyện ươm người y hệt. Một người mới được đẩy lên quá nhanh cũng không hỏng ngay. Họ nhận một phần việc lớn hơn sức, một cái chức danh chạy trước tay nghề, một buổi làm việc với khách mà lẽ ra họ chỉ nên ngồi nghe. Bên ngoài trông rất được — người chủ nhẹ gánh, người mới thì hãnh diện. Cái đứt cũng nằm dưới đất, ở chỗ họ chưa kịp làm sai đủ nhiều để hiểu vì sao phải làm đúng.
Rồi ba tháng sau có một việc trục trặc, và người chủ kết luận rằng người này không được. Tôi đã kết luận như thế vài lần. Mãi sau tôi mới dám hỏi ngược lại mình một câu khó chịu hơn — có phải chính tôi đã kéo họ lên trước khi rễ kịp bám không.
Chỗ Cào Cào Lên Dốc bắt tôi nhìn là phần nằm dưới lòng đất
Đây là chỗ tôi cho là đắt nhất của cả chương.
Một hạt giống gieo xuống thì im lìm rất lâu. Bên trên mặt đất không có gì hết, phẳng lì như hôm mới gieo. Nhưng bên dưới thì cái vỏ đang nứt, cái rễ đầu tiên đang mò đường đi xuống, và toàn bộ phần dự trữ trong hạt đang bị tiêu cho việc ấy. Quãng đó là quãng nặng nhọc nhất của đời một cái cây, mà nó lại là quãng không có gì để xem.
Người mới trong nghề cũng có đúng một quãng như vậy. Bên ngoài họ trông chậm, hỏi những câu ai cũng biết, làm một việc mất gấp ba lần thời gian mình làm. Bên trong thì họ đang xếp lại cả một mớ — tên khách nào đi với việc gì, khâu nào không được phép sai, câu nào nói ra thì khách yên tâm. Không cái nào trong đó hiện lên thành kết quả trong tháng ấy.
Và theo cái tôi thấy, người chủ bỏ cuộc gần như luôn bỏ cuộc đúng ở quãng đó. Không phải lúc người ta làm hỏng một việc lớn — lúc ấy còn có chuyện để bàn. Mà là lúc chẳng có gì xảy ra cả, khi sự im lặng kéo dài đủ lâu để mình tự diễn giải nó thành sự vô vọng.
Tôi không có cách nào nhìn xuyên xuống đất để biết cái hạt đang sống hay đã ung. Cái tôi làm được là đổi câu hỏi. Thay vì hỏi tháng này người ấy làm ra được cái gì, tôi tập hỏi tháng này người ấy có hỏi những câu sâu hơn tháng trước không. Câu hỏi của một người là thứ nhô lên sớm nhất từ phần đang mọc dưới đất.
Cùng gieo một ngày mà không hạt nào nảy cùng một ngày
Gieo một vốc hạt xuống cùng một luống, cùng một loại, cùng một nắm đất. Vậy mà có hạt bật lên sau bốn ngày, có hạt mười ngày mới thấy, và cái mọc muộn không hề là cái yếu hơn. Có những loại mọc chậm chính vì chúng dồn cho phần rễ trước.
Chỗ này tôi từng làm sai theo một cách rất tự tin. Tôi lấy người nhanh nhất trong nhóm ra làm cái thước, rồi đo tất cả những người còn lại bằng cái thước ấy. Nghe thì công bằng — cùng một chuẩn cho tất cả. Thực ra nó là cách chắc chắn nhất để mất những người mọc chậm mà chắc, và giữ lại đúng những người giỏi trông có vẻ nhanh.
Ép cả luống theo một nhịp thì bạn không chỉ mất mấy hạt chậm. Bạn mất luôn cái đa dạng khiến khu vườn sống nổi qua một mùa xấu. Trong một chỗ làm cũng vậy — nếu ai cũng cùng một kiểu nhanh, cùng một cách nghĩ, thì gặp chuyện lạ là cả nhóm cùng bí một kiểu.
Tôi phải rào ngay, kẻo câu này thành cái cớ. Chậm không mặc nhiên là đang mọc rễ. Có người chậm vì đang xây nền, có người chậm vì đang đứng yên, và hai thứ ấy nhìn từ ngoài giống nhau y hệt trong vài tháng đầu. Chỗ tôi phân biệt được, thô thôi, là hỏi xem cái chậm ấy có đang tiến về phía nào không. Người xây nền thì tháng sau vẫn ở chỗ cũ nhưng hiểu khác đi. Người đứng yên thì tháng sau hiểu y như tháng trước.
Cầm tay chỉ việc quá kỹ cũng là một dạng kéo mầm
Cái này tôi phải mất lâu mới nhận ra, vì nó đội lốt sự tận tâm.
Kéo mầm thì ai cũng thấy là thô bạo. Còn ngồi cạnh một người mới, chỉ từng ly từng tí, đưa sẵn câu trả lời trước cả khi họ kịp bí, thì trông giống một người thầy tốt. Cả hai bên đều dễ chịu. Người mới không phải đau đầu, người dạy thì thấy mình hữu ích, và việc thì xong đúng hạn.
Chỉ có điều cái rễ mọc ra từ chỗ bí. Một người tự loay hoay hai tiếng rồi tìm ra đường đi thì sẽ nhớ con đường ấy nhiều năm. Một người được đưa đáp án trong hai phút thì nhớ được đáp án, mà đáp án chỉ dùng lại được khi tình huống lặp lại y nguyên, mà tình huống thì chẳng bao giờ lặp lại y nguyên.
Chỗ tôi tự sửa được nhiều nhất là đổi cái mình đưa ra. Thay vì đưa kết luận, tôi tập đưa cách đi tới kết luận — con số này lấy ở đâu ra, nếu nó sai thì sai theo hướng nào, người khách hỏi câu ấy là họ đang lo cái gì. Chậm hơn hẳn. Nhưng cái nhanh kia là cái nhanh đi vay, tháng sau vẫn phải trả bằng đúng câu hỏi ấy.
Có một mẹo rẻ tôi vẫn dùng, và nó chỉ là mẹo chứ không phải phương pháp gì. Khi có người mang một việc tới hỏi, tôi hỏi lại trước — theo em thì nên làm thế nào, và vì sao. Nếu họ có sẵn một phương án, dù chưa hay, thì rễ đang mọc. Nếu lần nào cũng là một tờ giấy trắng, thì tôi biết mình đã đưa đáp án nhiều quá.
Chọn sẵn chỗ cho người mới được phép sai
Chờ mà không cho sai thì cũng bằng không, vì cái mầm chỉ mọc được khi nó được đâm rễ vào chỗ nào đó.
Nhưng nói “cứ cho sai đi rồi học” là một câu vô trách nhiệm, nhất là với những nghề mà cái sai rơi thẳng vào người khác. Cho nên tôi không nghĩ việc của người chủ là chấp nhận sai. Việc của người chủ là chọn trước chỗ nào được sai.
Có những cái sai rẻ — làm lại thì mất thêm nửa buổi, sửa một bản nháp, tính lại một bảng. Loại đó đúng là học phí, và tôi tin đó là loại học phí rẻ nhất trong mọi thứ mình phải trả. Có những cái sai đắt, loại chạm vào tiền của khách, chạm vào một cam kết đã ký, chạm vào chỗ mà xin lỗi không lấy lại được gì. Loại ấy không phải chỗ để ai đó tập.
Trong nghề tài chính, cơ chế phân định này rõ tới mức thành nếp — khâu nhập liệu và khâu duyệt bao giờ cũng là hai người khác nhau. Nghề lữ hành cũng có ranh giới tương tự, giữa phần việc làm lại được và phần đã chốt với khách thì không lùi được nữa.
Cho nên trước khi giao một việc cho người mới, câu tôi tự hỏi không phải “em ấy làm nổi không”. Câu ấy là nếu việc này hỏng thì ai chịu. Nếu người chịu là tôi, thì cứ để họ làm và tôi đứng phía sau. Nếu người chịu là khách, thì đó chưa phải chỗ của họ, và nói thẳng điều ấy còn tử tế hơn là giao rồi trách.
Nghĩ tới một người cụ thể bạn đang dạy hoặc đang giao việc — người làm cùng, người mới vào, có khi là con mình. Rồi tích những ô mà bạn trả lời được bằng việc đã xảy ra, không phải bằng ý định tốt.
Năm ô này không phải điều kiện đủ để một người lớn lên, và tích đủ cả năm cũng không bảo đảm điều gì. Chúng chỉ là năm chỗ mà theo cái tôi thấy hay bị người nôn nóng bỏ qua nhất. Hoàn cảnh của bạn có thể còn những chỗ khác quan trọng hơn mà bảng này không biết.
Người trồng không làm cho mầm nhú nhanh hơn được, việc của người trồng nằm ở chỗ khác. Bảng này không tính toán gì cả, nó chỉ giữ chỗ cho bạn viết ra ba câu — và câu thứ ba là câu đắt nhất.
Viết bằng cái họ làm được, đừng viết bằng cái họ còn thiếu. Hai cách nhìn ra hai cách dạy khác nhau.
Nếu không nghĩ ra chỗ nào cho phép sai, thì người ấy sẽ không học được gì ngoài việc chờ bạn duyệt.
Chọn việc nhỏ thôi. Nhỏ mà bỏ tay ra thật thì hơn hẳn việc lớn mà chỉ định trong đầu.
Những việc dính tới hợp đồng lao động, tới đánh giá hay tới chuyện cho một người thôi việc thì không nằm trong mấy ô chữ này. Đó là chỗ phải hỏi người làm nghề luật và người có trách nhiệm với lời họ khuyên bạn.
Cào Cào Lên Dốc không hứa hạt nào gieo xuống cũng nảy
Tới đây tôi phải nói cho cân, kẻo bài này thành một lời khuyên nhẫn nại vô hạn, mà nhẫn nại vô hạn cũng làm hỏng người.
Khi một hạt không nảy, phản xạ đầu tiên là trách cái hạt. Nhưng người trồng nào cũng biết còn mấy khả năng khác. Đất bạc. Nước quá tay hoặc quá ít. Chỗ ấy khuất, cả ngày không có nổi vài giờ nắng. Chuyển sang chuyện người thì mấy câu ấy khó trả lời hơn nhiều — việc giao cho họ có rõ không, họ có đủ thứ để làm việc không, và có ai ở đó khi họ bí không.
Nhưng cũng phải công bằng cho cả phía bên kia. Có hạt không hợp mảnh đất này. Không phải hạt xấu, không phải đất xấu, chỉ là không hợp. Có người rất giỏi ở một chỗ khác, một nhịp khác, một loại việc khác. Cố giữ họ lại trong một mảnh đất không hợp thì cả hai cùng mòn — người ta mòn vì làm việc mình không thuộc về, còn mình mòn vì thất vọng mỗi ngày một ít.
Và điều tôi thấy đắt nhất trong chuyện này là chia tay tử tế còn hơn giữ nhau trong bực bội. Nói rõ, nói sớm, nói khi mình còn quý người ta, thì cả hai còn giữ được cái nhìn tốt về nhau. Còn kéo dài thêm một năm nữa trong sự khó chịu thì tới lúc buộc phải rời nhau, chẳng ai còn nhớ được điều gì hay về quãng đã cùng làm.
Chuyện dừng lại với một người thì có ràng buộc pháp lý và có quyền lợi của người ta trong đó, và đó là chỗ phải hỏi người có chuyên môn chứ không phải chỗ để tôi bàn trong một bài blog.
Vì sao người nôn nóng lại hay ươm ra người phụ thuộc
Đây là cái nghịch lý làm tôi ngồi lâu nhất, vì tôi đã đứng đúng ở phía sai của nó.
Người nôn nóng không chịu nổi quãng im lặng. Thấy người kia loay hoay thì xót, thấy việc chậm thì sốt, nên xen vào. Mỗi lần xen vào đều có lý do chính đáng — lần này gấp, lần này khách khó, lần này để mình làm cho nhanh rồi lần sau em làm. Không lần nào sai cả, mà cộng lại thì thành một bài học duy nhất mà người kia học được rất nhanh — cứ đợi thì sẽ có người gỡ.
Đó là một bài học hợp lý. Nếu bạn là người mới, và cứ hễ bí là có người nhảy vào giải quyết trong năm phút, thì hành vi khôn ngoan nhất chính là bí sớm và bí to. Người ta không lười. Người ta chỉ đang phản ứng đúng với cái môi trường mình dựng lên.
Rồi vài năm sau, chính người chủ ấy than rằng chẳng ai chủ động, việc gì cũng phải tới tay mình. Câu than ấy tôi từng nói, và bây giờ nghe lại thì thấy nó tự tố cáo. Chặng mười ba của loạt này đã có một phép đo cho tình trạng đó nên tôi không nhắc lại — Phần 13 đo bằng cách rời tay ra, còn chặng này chỉ hỏi vì sao mình không rời tay ra nổi.
Cách chữa mà tôi thấy có hiệu quả cũng chẳng có gì cao siêu. Đặt trước một khoảng — trong khoảng ấy người kia được tự xoay, và tôi không được xen vào dù ngứa tay tới đâu. Hết khoảng ấy thì hai bên ngồi lại. Cái khó không nằm ở việc nghĩ ra quy tắc, nó nằm ở việc tôi phải chịu ngồi im trong lúc nhìn một việc chạy chậm hơn mức mình làm được.
Cái đắt nhất là cái cây lớn lên có thể không đứng trong vườn mình
Phần này tôi để gần cuối vì nó là phần tôi ngại viết nhất.
Ươm người là một khoản đầu tư mà thời điểm thu hoạch không do mình chọn. Bạn bỏ hai năm dạy một người, và đúng lúc họ vừa cứng cáp, vừa tới cái quãng mà lẽ ra họ bắt đầu đỡ được cho bạn thật sự, thì họ đi. Đi vì một cơ hội tốt hơn, vì gia đình chuyển chỗ ở, vì họ muốn tự làm. Không ai sai cả, mà mình thì mất trắng phần đã bỏ ra.
Còn một kiểu lệch pha nữa ít cay hơn mà mệt hơn. Mình cần người biết việc ngay tháng này, còn cái cây thì sang mùa sau mới có quả. Trong nghề lữ hành, cơ chế này lộ rất rõ — cao điểm dồn vào vài tháng trong năm, mà một người xử lý được tình huống phát sinh giữa hành trình thì phải qua vài mùa mới có. Không có cách nào rút ngắn cái vài mùa ấy bằng cách hô hào cố lên.
Tôi không có lời an ủi nào cho chuyện này, và những câu kiểu "rồi sẽ có người khác đến" thì nghe khá rẻ. Cái tôi tự nói với mình chỉ là một phép trừ. Nếu tôi không ươm ai cả để khỏi mất, thì tôi cũng đâu có gì để mất, và cái không-có-gì ấy chính là tình trạng tôi than phiền suốt mấy năm.
Ở BNI THANGLONG Chapter, phần việc tôi nhận ở ban Định hướng Thành viên là đón người mới vào và giúp họ hiểu cách sinh hoạt của một tổ chức có kỷ luật. Cơ chế của một chỗ như thế dạy tôi một điều gọn — người mình dẫn vào có thể không bao giờ mang việc gì lại cho mình, và cái vòng ấy vẫn quay, vì phần lớn cái quay lại thì quay lại từ một hướng khác.
Người quen làm nhanh thì học kiên nhẫn với người khác rất khó
Phần này là chỗ tôi tự soi, và tôi để nó ở đây thay cho một lời kết đẹp.
Gần hai mươi năm tôi sống với những con số, mà con số thì chỉ có đúng hoặc sai, không có "gần đúng" và không có "để mai tính tiếp". Sai một chữ số là sửa ngay, sửa trong ngày, sửa xong mới ngủ được. Phản xạ ấy nuôi tôi và tôi biết ơn nó.
Nhưng đem đúng cái phản xạ ấy sang chỗ có người thì nó thành một dạng kéo mầm rất tinh vi. Thấy chỗ lệch là chỉnh ngay. Chỉnh nhanh, chỉnh đúng, chỉnh liên tục. Người bị chỉnh thì có thể đang học được cách làm đúng, mà cũng có thể chỉ đang học cách chờ tôi chỉnh.
Chỗ dạy tôi rõ nhất lại không phải chỗ tôi làm chủ. Đó là quãng tôi đi học Luật khi đã đi làm nhiều năm, ngồi lại vào ghế người mới, chậm hơn phần lớn người chung quanh và phải hỏi những câu rất cơ bản. Cảm giác đó nhắc tôi một chuyện mà lúc ngồi ở phía trên tôi hay quên — người đang mọc rễ thì bên ngoài trông chẳng khác gì người đang giậm chân, và họ biết rõ điều đó hơn ai hết.
Nếu bạn cũng là người quen làm nhanh, tôi nghĩ chỗ khó không phải học kỹ thuật đào tạo nào cả. Chỗ khó là chịu được cảm giác bứt rứt khi nhìn một việc chạy chậm hơn mức mình làm được, mà không thò tay vào. Tôi vẫn chưa làm tốt được việc đó. Tôi chỉ nhận ra sớm hơn ngày trước, và nhận ra sớm hơn thì bớt đi được vài lần thò tay.
Chặng hai mươi của Cào Cào Lên Dốc — Tâm, Trí, Tín
Tâm ở chặng này là chịu bỏ công vào một người mà không chắc mình sẽ được gì. Là không dùng người khác như một cái máy đang chạy rốt-đa, không xem quãng họ còn chậm là quãng ăn bám. Và là chịu nói thật sớm khi thấy không hợp, thay vì kéo dài thêm một năm cho êm chuyện rồi để cả hai cùng mệt.
Trí là hiểu rằng tốc độ mọc không do người trồng quyết. Việc của mình là làm đúng phần đất, nước, ánh sáng — tức là việc rõ, đủ phương tiện, có người đứng sau khi họ bí — rồi thôi. Trí còn là biết phân biệt cái sai rẻ với cái sai đắt, để chọn đúng chỗ cho người mới được phép sai mà không ai phải trả giá thay họ.
Tín ở đây là giữ đúng cái khoảng mình đã hứa. Đã nói cho em ba tháng để tự xoay thì ba tháng ấy phải là ba tháng thật, không phải ba tuần rồi mình sốt ruột nhảy vào. Người ta tin mình không phải vì mình dạy hay, mà vì cái khoảng mình đặt ra thì mình giữ đúng, kể cả khi giữ đúng làm mình khó chịu.
Hai mươi hai chương, mỗi chương một bài. Để lại email ở khung đăng ký cuối trang, tôi gửi bài mới của loạt tới hộp thư của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Chờ bao lâu thì đủ để biết một người có hợp với chỗ mình hay không?
Tôi không đưa được một số tháng nào cả, vì nó tuỳ nghề, tuỳ độ phức tạp của việc và tuỳ cả cái nền người ta mang sẵn tới. Cái tôi làm được là đổi cách đo. Thay vì đếm tháng, tôi nhìn hướng — sau mỗi quãng, người ấy có hiểu việc khác đi so với quãng trước không, có hỏi những câu sâu hơn không, có tự đưa ra được một phương án dù chưa hay không. Một người tiến chậm nhưng có hướng thì tôi còn chờ được. Một người đứng đúng chỗ cũ sau nhiều quãng thì cái cần xem lại không phải sự kiên nhẫn của tôi, mà là chuyện chỗ này có phải chỗ của họ hay không. Và cái khoảng chờ ấy nên được nói rõ với họ từ đầu, chứ không nên là một cái đồng hồ chạy ngầm trong đầu người chủ.
Tôi chỉ có hai người và không đủ sức chờ ai lâu cả. Vậy có ươm được không?
Chỗ này tôi nghĩ phải nói thật thay vì nói cho dễ nghe. Khi nguồn lực mỏng thì bạn không ươm được nhiều người cùng lúc, và cố ươm cả hai thì thường hỏng cả hai. Cái tôi thấy làm được là thu hẹp mảnh đất lại — chọn đúng một phần việc, dạy cho tới nơi ở đúng phần việc ấy, thay vì rải mỏng mỗi thứ một ít. Người mới học một khâu tới mức làm được thật thì bạn đỡ được thật, còn học lớt phớt năm khâu thì bạn vẫn phải đứng ở cả năm chỗ. Ngoài ra, hoàn cảnh mỏng người là hoàn cảnh có ràng buộc pháp lý và tiền bạc thật, nên những quyết định như tuyển thêm hay không thì bạn cần bàn với người có chuyên môn, không phải với một bài viết.
Người ta làm sai, tôi sửa lại thì nhanh hơn gấp mấy lần. Tôi cứ tự làm có được không?
Được, và có những lúc phải làm thế thật — việc gấp, việc chạm vào khách, việc mà cái sai không lùi lại được. Cái tôi lưu ý là phân biệt giữa một lần và một nếp. Một lần tự làm cho kịp thì bình thường. Nhưng nếu lần nào cũng vậy thì cái nhanh của hôm nay đang mua bằng cái chậm của cả năm sau, và bạn đang tự tay dựng lên đúng tình trạng mà rồi bạn sẽ than phiền. Nếu buộc phải làm thay, tôi cố thêm một việc nhỏ sau đó — cho người ta xem mình đã làm khác chỗ nào và vì sao. Mất thêm mười phút, nhưng nó biến một lần bị gạt ra thành một lần được học.
Tôi ươm mãi rồi người ta cũng đi mất. Thôi ươm nữa có phải hơn không?
Tôi hiểu câu hỏi này, vì tôi đã hỏi nó bằng đúng giọng cay ấy. Cái tôi tự trả lời được, và tôi chỉ nói cho riêng mình chứ không đặt luật cho ai, là một phép trừ đơn giản. Nếu tôi không ươm ai để khỏi mất, thì tôi cũng không có gì để mất, và cái tình trạng không-có-gì ấy chính là thứ tôi đã than phiền suốt mấy năm trước đó. Người đi thì mang theo phần họ nhận được, nhưng cái ở lại trong tay tôi là cách dạy đã tốt lên sau mỗi người, và cách ấy thì không ai mang đi được. Còn nói cho thật thì tôi vẫn tiếc mỗi lần có người rời đi, và tôi không định giả vờ là mình đã hết tiếc.
Loạt bài rút từ sách nói "Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững" của thầy Phạm Thành Long. Chặng trước là Phần 19 — Cái tổ không cần mình, đã dẫn ở phần đầu bài; trước nữa là Phần 18 — Khách quý hơn vàng, nuôi fan cuồng và Phần 17 — Bây giờ mới được nhảy.
Về tác giả & Còn tiếp — Phần 21
Tôi là Nguyễn Thị Việt Hà, gần hai mươi năm làm nghề tài chính – kế toán, hiện làm tư vấn quản trị tài chính.
Tôi viết chặng này với tư cách một người quen làm nhanh, quen chính xác từng con số, và vì thế học kiên nhẫn với người khác lâu hơn hẳn mức tôi từng nghĩ.
Chương sau nói về cái lọ mà người ta hay để lại cuối cùng — Cái lọ thứ sáu, cho đi. Đó sẽ là Phần 21.
Con cào cào vẫn đang lên dốc. Hẹn bạn chặng sau.
Nguyễn Thị Việt Hà
(còn tiếp — Phần 21)
Nhắc lại cho rõ — những gì tôi viết ở trên là cách tôi tự soi lại mình và tự đặt kỷ luật cho mình, không phải lời khuyên nhân sự, giáo dục hay nghề nghiệp dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Tôi không hứa bạn sẽ ươm được ai, không hứa người bạn ươm sẽ lớn lên hay sẽ ở lại, không cam kết bất kỳ con số nào. Tôi không khuyên bạn tuyển thêm người hay cho ai nghỉ việc, không khuyên bạn bỏ tiền vào bất cứ khoá học, chương trình đào tạo, nền tảng hay dịch vụ nào. Mọi con số trong bài chỉ là ví dụ minh họa. Việc dùng người có ràng buộc pháp lý thật và chạm tới quyền lợi thật của người khác — với những chuyện liên quan tới hợp đồng lao động, bảo hiểm, kỷ luật lao động hay chấm dứt hợp đồng, hãy hỏi người có chuyên môn và có trách nhiệm với lời tư vấn của họ. Việc của bạn, quyết định của bạn.