Cào Cào Lên Dốc (Phần 19): Cái tổ không cần mình

Bài này là chia sẻ tư duy để bạn tự soi lại cách mình đang dựng việc, KHÔNG phải lời khuyên quản trị, tư vấn nhân sự hay tư vấn pháp lý dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Tôi không khuyên bạn cho ai nghỉ, không khuyên bạn tuyển thêm ai, không cam kết bất kỳ con số nào. Mọi con số trong bài chỉ là ví dụ minh họa. Việc của bạn, quyết định của bạn.

Trong hai mươi hai cái tên chương của Cào Cào Lên Dốc, có một cái tên đọc xong thấy hơi buốt — “Cái tổ không cần mình”. Đó là chặng thứ mười chín.

Nghe qua thì giống một lời khen. Đọc kỹ thì thấy trong đó có cả một lời tiễn. Cái tổ ấy do chính mình tha từng cọng rơm về mà dựng lên, mất bao nhiêu mùa, và bây giờ nó đứng được mà không cần tới mình nữa.

Con vật xây tổ bằng cái mỏ. Từng cọng một, ngậm về, đặt xuống, vòng qua vòng lại. Không có cái mỏ ấy thì không có cái tổ nào cả. Nhưng tới lúc tổ xong, thứ giữ cho nó không bung ra trong gió lại không phải cái mỏ. Là cách các cọng rơm khoá vào nhau.

Đây là chặng tôi viết chậm nhất trong cả loạt, vì phần khó của nó không nằm ở kỹ thuật. Kỹ thuật thì viết ra được trong một buổi chiều. Phần khó nằm ở chỗ khác, và tôi để hẳn một mục ở giữa bài cho nó.

Những gì tôi ghi ở chặng này là của riêng tôi, lấy ra từ mấy năm ôm trọn mọi thứ vào mình rồi đặt cho nó cái tên là trách nhiệm, cộng thêm vài thứ nghề tài chính dạy tôi về chuyện quyền và chuyện sổ sách. Thầy Phạm Thành Long giảng chương này thế nào thì bạn nghe ở nguồn gốc, còn đây là phần tôi tự ngồi gỡ ra cho mình. Trong bài không có công thức nào bảo bạn nên giao cái gì cho ai, vì tôi không biết bạn đang có những ai.

Cái tổ đứng được bằng cấu trúc, chứ không bằng cái mỏ đã tha từng cọng rơm

Tôi giữ hình ảnh cái tổ khá lâu trước khi ngồi viết, vì nó nói được một chuyện mà chữ “hệ thống” nói không nổi.

Một cái tổ đã xong là một vật thể tự đứng. Bạn nhấc con chim ra khỏi đó thì cái tổ vẫn nguyên hình dáng, vẫn chịu được gió, vẫn giữ được trứng. Công của con chim không biến mất, nó đã chuyển hết vào bên trong cấu trúc, và chuyển được như thế mới gọi là làm xong việc.

Phần lớn cái chúng ta gọi là doanh nghiệp thì không đứng theo kiểu ấy. Nó đứng được vì mỗi ngày có một người ngậm rơm về đủ nhanh. Ngày nào người ấy ngậm chậm thì hôm đó tổ mỏng đi trông thấy, ngừng hẳn vài hôm thì nó xẹp xuống. Nhìn từ ngoài vẫn ra dáng một cái tổ. Bản chất thì đó là một cái tổ đang được xây dở suốt nhiều năm, và người xây không được phép dừng tay.

Có một phép thử rất nhanh để biết mình đang ở dạng nào, và nó không cần bảng biểu gì cả. Hãy nghĩ tới một việc bất thường vừa xảy ra trong tháng vừa rồi — một khách đòi đổi phút chót, một khoản chi ngoài kế hoạch, một người trong nhà xin nghỉ đột xuất. Rồi hỏi xem việc ấy đã được xử lý bằng cái có sẵn hay bằng một người có mặt. Nếu câu trả lời gần như lần nào cũng là người có mặt, và người ấy là bạn, thì cái tổ ấy đang được giữ bằng cái mỏ chứ chưa được giữ bằng cấu trúc.

Tôi phải nói cho công bằng — dựng được tới mức ấy đã là giỏi, và tôi đã sống trong đúng trạng thái đó khá lâu nên không có ý coi thường. Chỉ là nó chưa xong. Mà cái chưa xong thì không bàn giao được, không nghỉ được, và cũng không lớn thêm được, vì phần lớn hơn sẽ đòi thêm rơm mà cái mỏ thì vẫn chỉ có một.

Cào Cào Lên Dốc tới chặng này thì đổi từ phép đo sang phép xây

Nếu bạn đã đi cùng loạt bài này thì tới đây sẽ thấy quen quen, nên tôi phải phân vai cho rõ.

Ở chặng mười ba, cuốn sách đưa ra một phép đo để một người biết mình đã tháo được mình ra tới đâu, chuyện ấy tôi đã viết kỹ ở Phần 13 nên không nhắc lại ở đây.

Chặng mười chín làm việc ngược lại. Nó không hỏi bạn đo ra con số nào. Nó hỏi bạn đã dựng cái gì để con số ấy có thể khác đi. Đo và xây là hai nghề khác nhau, và người biết rất rõ mình đang phụ thuộc mà không biết dựng cái gì thay vào thì rốt cuộc chỉ có thêm một nỗi lo.

Cái phải dựng, theo cách tôi đọc chương này, gom về đúng hai thứ. Một là cấu trúc — những phần đứng được ở bên ngoài đầu người chủ. Hai là quyền — chuyện ai được phép quyết cái gì mà không phải hỏi ai. Thiếu một trong hai thì cái tổ vẫn còn dính vào cái mỏ, dù nhìn bề ngoài có vẻ đã rời.

Tôi tách bạch hai chữ ấy vì trong thực tế người ta hay làm mỗi một nửa rồi lấy làm lạ sao không chạy. Có nơi quy trình viết đầy đủ, biểu mẫu đâu ra đấy, mà không ai được quyết gì nên tờ quy trình chỉ để đối phó. Có nơi thì ngược lại, người chủ nói em cứ quyết thoải mái, mà chẳng có gì viết ra để dựa vào nên người kia quyết theo cảm tính rồi cả hai cùng mệt. Cấu trúc thiếu quyền thì thành giấy tờ. Quyền thiếu cấu trúc thì thành may rủi.

Còn chuyện làm sao để một người trong tổ tự lớn lên thành người dám nhận cái quyền ấy, thì đó là chuyện của chương sau, và nó cần một loại kiên nhẫn khác hẳn. Bài này chỉ nói về phần cấu trúc và phần quyền.

Giao việc là chia tay chân, giao quyết định mới là chia cái đầu

Có một cách nhìn giúp tôi gỡ được chỗ rối nhất của chuyện này.

Một tổ chức chỉ giao việc là một tổ chức có rất nhiều tay và đúng một cái đầu. Tay càng nhiều thì cái đầu ấy càng nghẽn, vì mọi thứ hơi lệch khỏi thường lệ đều phải chạy về một chỗ để chờ được nghĩ hộ. Người chủ trong tình cảnh đó không hề lười, ngược lại là đằng khác — họ làm từ sáng tới khuya, và phần lớn thời gian trôi vào việc trả lời những câu mà lẽ ra không ai cần hỏi.

Chỗ đáng để ý là chuyện này không sửa được bằng cách tuyển thêm người. Thêm tay thì thêm việc phải hỏi. Đó là lý do có những nơi càng đông càng chậm, và người chủ càng bận hơn hồi còn ít người, rồi kết luận nhầm rằng tại nhân sự bây giờ không được như xưa.

Có một biến thể tinh vi hơn mà tôi thấy nhiều, và tôi từng ở trong đó. Người chủ nói rất thật lòng rằng đã trao quyền, danh sách phân công có đủ, ai cũng biết phần của mình. Nhưng mọi quyết định vẫn đi qua một cái điện thoại, chỉ là nó đi qua dưới dạng “em hỏi chị một câu cho chắc”. Không ai vi phạm gì cả. Cái quyền đã trao chỉ đơn giản là chưa bao giờ được dùng.

Muốn cái tổ có cái đầu thứ hai thì phải chấp nhận một chuyện, và chuyện này không nhẹ — sẽ có những quyết định được ra mà bạn chỉ biết sau khi nó đã xong.

Cái gì còn nằm trong đầu người chủ thì chưa thuộc về cái tổ

Nghề tài chính cho tôi một thói quen hơi kỳ mà ở đây lại rất được việc. Nhìn thứ gì tôi cũng hỏi một câu — cái này ghi vào sổ được không.

Ghi được thì bàn giao được, đối chiếu được, và tồn tại độc lập với người đang giữ nó. Không ghi được thì dù nó quý tới đâu, nó vẫn là tài sản riêng của một con người, không phải tài sản của tổ chức. Người ấy đi thì nó đi theo, người ấy ốm thì nó nằm im.

Đem cách nhìn ấy soi vào một cái tổ thì mấy thứ hiện lên rất rõ. Quy trình phải viết ra được tới mức người mới đọc là làm theo được, chứ không phải một sơ đồ đẹp treo trên tường mà chẳng ai mở ra lúc bí. Thông tin phải có chỗ cất chung, có khoá, có người được giao chìa. Quyền ký phải gọi tên ra được, tức là ai được đặt tên mình vào chỗ ràng buộc cả tổ chức và ràng buộc tới mức nào. Tiền phải có mức, mức nào tự quyết rồi báo lại, mức nào hỏi trước. Và phải có một dòng ghi rõ ai thay ai khi vắng, viết sẵn từ lúc không có chuyện gì, chứ không phải hỏi nhau lúc đang có chuyện.

Năm thứ ấy nghe khô khan tới mức chẳng ai muốn ngồi làm. Nhưng đó đúng là những cọng rơm khoá vào nhau. Cái nếp tự chạy mà vẫn cần người chăm thì tôi đã viết ở Phần 15, và chặng này chỉ góp thêm một vế nữa — cái nếp ấy chỉ thật sự thuộc về cái tổ khi người khác mở ra đọc được mà không phải nhắn tin hỏi bạn nó nằm ở đâu.

Trao quyền mà không trao thông tin thì chỉ là trao trách nhiệm

Đây là chỗ tôi thấy nhiều thiện chí bị hỏng, và hỏng theo cách rất oan.

Người chủ nói thật lòng rằng em cứ quyết đi. Nhưng người kia không biết món hàng ấy thật ra còn lại bao nhiêu sau khi trừ hết, không biết vị khách này năm ngoái đã có chuyện gì, không biết tháng này tiền trong tay còn tới đâu. Họ được giao cái quyền mà không được giao cái để nhìn. Quyết trong tình trạng đó là quyết trong bóng tối.

Kết cục thì đoán được. Hoặc họ quyết rất dè, chọn phương án nào an toàn cho bản thân nhất chứ không phải tốt nhất cho việc. Hoặc họ quyết sai vì thiếu dữ kiện, và chính lần sai ấy sau này được đem ra làm bằng chứng rằng không giao được cho ai. Người bị oan trong cả hai trường hợp đều là người nhận quyền.

Cho nên quyền không đi một mình bao giờ. Nó phải đi cùng đủ thông tin để quyết, một khoảng tiền đã định trước, một ranh giới ghi rõ loại việc nào dù nhỏ tới đâu cũng phải hỏi, và một nhịp báo lại đã hẹn sẵn.

Cái nhịp báo lại ấy tôi nghĩ là phần hay bị bỏ quên nhất. Có nó thì người chủ biết chuyện mà không phải rình, người làm cũng không phải đoán xem lúc nào thì nên kể. Không có nó thì người chủ sẽ đi hỏi, mà mỗi lần hỏi ngoài giờ đều bị nghe thành một lời nghi ngờ, kể cả khi trong bụng chẳng nghi ngờ gì.

Tôi sửa xong trong năm phút, dạy thì mất hai tiếng

Đây là cái bẫy giữ chân tôi lâu nhất, và tôi ngờ rằng nó giữ chân rất nhiều người đang đọc bài này.

Phép tính trong đầu lúc ấy đúng. Năm phút so với hai tiếng — con số chỉ là ví dụ minh họa — thì chọn năm phút là hợp lý, nhất là hôm ấy còn một đống việc khác đang chờ. Không ai chọn sai cả. Ai ở vào chỗ đó cũng chọn y như vậy.

Nó chỉ sai ở một điểm duy nhất — nó tính cho hôm nay. Kéo dài ra một năm thì việc ấy quay lại rất nhiều lần, mỗi lần lại năm phút, và cộng thêm một khoản không ai ghi vào đâu cả. Mỗi lần bạn tự làm cho nhanh là một lần xác nhận thêm rằng việc này là của bạn. Sau vài chục lần xác nhận, nó thành sự thật, và lúc ấy thì không phải bạn không muốn giao nữa, mà là không còn ai nghĩ rằng việc đó có thể giao.

Chỗ chua chát là cái bẫy này chỉ bẫy được người giỏi. Ai làm chậm hơn nhân viên của mình thì đã buộc phải giao từ lâu rồi. Càng thạo việc thì khoảng chênh giữa tự làm và dạy người làm càng lớn, và cái lý do để không giao càng nghe càng chắc. Chặng Phần 17 có một câu tôi mượn lại đúng một lần ở đây — bung ra to hơn thì cái đang có được phóng to lên nguyên xi, mà cái đang có trong trường hợp này là mọi đường đều phải chạy qua một người.

Giao rồi giật lại, vì người ta làm khác chứ không phải làm sai

Mục này tôi viết cho chính mình trước đã.

Có một khoảnh khắc rất nhỏ mà tôi cho là nó quyết định gần hết chuyện giao quyền. Đó là lúc bạn nhìn thấy một việc được làm theo cách không phải cách của bạn, và nó vẫn ra kết quả.

Trong khoảnh khắc ấy có hai câu hỏi trông giống hệt nhau mà khác nhau về bản chất. Cái này có sai không. Và cái này có khác cách tôi làm không. Trộn hai câu ấy vào làm một là chỗ mà phần lớn cái quyền đã giao bị rút về, rút rất nhẹ nhàng, thường là dưới dạng "để chị làm lại cho nhanh".

Sai thì phải nói, nói ngay, nói rõ sai ở đâu và hậu quả tới đâu. Còn khác thì phải chịu. Chịu ở đây không phải là dễ dãi, nó là cái giá của việc muốn có một cái đầu thứ hai — một cái đầu thứ hai mà nghĩ giống hệt cái đầu thứ nhất thì nó chỉ là một bản sao, và bản sao thì không đỡ được gì cả.

Giật lại một lần tốn hơn người ta tưởng. Cái mất không phải cái quyền, vì quyền thì bạn giao lại lúc nào cũng được. Cái mất là lời của bạn. Lần sau bạn giao nữa, người ta vẫn nhận, nhưng họ nhận theo kiểu chờ bạn đổi ý, và cách nhận ấy thì không đẻ ra quyết định nào cả.

Tôi không giỏi chuyện này, tới giờ vẫn thấy ngứa tay. Tôi chỉ có một mẹo thô để tự chặn mình. Khi muốn can, tôi hỏi ba câu — nếu để yên thì hỏng cái gì, hỏng bao nhiêu, và cái hỏng đó có sửa được không. Ba câu trả lời đều nhẹ thì tôi để yên, và ghi lại để nói vào lần trao đổi đã hẹn, chứ không nói ngay lúc đang ngứa.

Nếu cái tổ không cần mình nữa thì mình là ai

Tới đây là phần ít ai nói thành lời, và tôi tin nó mới là lý do thật khiến chuyện này khó tới thế.

Người ta thường giải thích việc không giao được bằng những lý do ở bên ngoài. Chưa có người. Người có rồi nhưng chưa đủ chín. Việc của mình đặc thù, người khác không làm được đâu. Tôi đã dùng cả ba lý do ấy, và có những lần chúng đúng thật. Nhưng có một lần tôi ngồi im đủ lâu để nghe thấy câu nằm ở dưới, và câu ấy không dễ nghe chút nào.

Tôi đã mất rất nhiều năm để trở thành người không thể thiếu. Bây giờ chương này bảo tôi hãy trở thành người có thể thiếu.

Cái tên chương đọc lên như một lời mời rời khỏi chỗ của chính mình. Và nếu suốt mười mấy năm bạn được định nghĩa bằng câu "không có chị ấy thì không xong", thì việc dựng một cái tổ chạy tốt khi mình vắng chẳng khác gì tự tay tháo bỏ cái định nghĩa ấy.

Tôi không có cách nào làm cho chuyện đó nhẹ đi. Tôi chỉ tách được nó ra làm hai phần, và tách xong thì dễ thở hơn một chút. Phần thứ nhất là nỗi sợ mất chỗ đứng trong mắt người khác — cái này thật, và nó không có thuốc chữa nhanh, chỉ có thời gian với việc mới. Phần thứ hai là câu hỏi vậy thì mình còn làm gì, và câu này thì có câu trả lời.

Con chim xây xong tổ không đứng vào chỗ của một cọng rơm. Nó vẫn về tổ, nhưng vai của nó đã đổi. Nó là thứ duy nhất biết cái tổ này dựng lên để làm gì, mùa sau thì dời đi đâu, và tới lúc nào thì phải bỏ cả cái tổ này mà đi. Không cọng rơm nào biết được mấy chuyện đó, và cũng không cọng rơm nào phải biết.

Cho nên câu "cái tổ không cần mình", nói cho hết ý, tôi nghĩ phải là thế này — cái tổ không còn cần bạn ở chỗ bạn đang đứng. Chỗ nó thật sự cần bạn nằm ở một nơi khác, và nơi ấy lâu nay vẫn trống, vì bạn còn bận ngậm rơm.

Một mình làm hết không phải tiết kiệm, đó là một cái rủi ro

Trong nghề tài chính có một cơ chế mà tôi nói ra được ở đây mà không phải nhận xét về ai cả, vì nó là nguyên tắc chứ không phải chuyện của người nào.

Người ta gọi nó là phân tách chức năng. Nói cho dễ hình dung thì người giữ tiền không phải người ghi sổ, người duyệt chi không phải người lập chứng từ. Không phải vì ai nghi ngờ ai. Mà vì khi một người nắm trọn cả một chuỗi từ đầu tới cuối thì trong chuỗi ấy không còn chỗ nào để một cái sai lộ ra. Sai do gian hay sai do nhầm thì cũng nằm im như nhau, cho tới lúc nó đủ lớn để tự bật ra ngoài, mà lúc ấy thì thường là muộn.

Điều ít người để ý là cơ chế này bảo vệ chính người làm chứ không chỉ bảo vệ người chủ. Ai ôm trọn một chuỗi thì cũng là người bị hỏi đầu tiên khi có chuyện, kể cả khi họ hoàn toàn trong sạch, đơn giản vì chẳng còn ai để đối chiếu. Tôi đã thấy chuyện đó làm hỏng những mối quan hệ rất lâu năm.

Ở chỗ làm ăn nhỏ, người ta hay gộp hết vào một người và gọi đó là tiết kiệm. Trong nghề lữ hành thì chỗ này lộ ra rất rõ ở khâu tiền — người báo giá cho khách, người nhận tiền và người ghi lại khoản đã nhận mà là cùng một người thì không có mắt nào nhìn thấy một nhầm lẫn trước khi khách nhìn thấy.

Còn tách cụ thể thế nào thì tôi dừng ở đây, vì chuyện ấy chạm tới cách tổ chức bộ máy và có khi chạm cả ràng buộc pháp lý của người ký. Chỗ đó phải hỏi người có chuyên môn.

Cái tổ trong Cào Cào Lên Dốc không dựng lên để mình bỏ đi

Tôi sợ bài này bị đọc thành một lời khuyên hãy rút lui, nên phải nói cho rõ ở đoạn cuối.

"Không cần mình" là mô tả một trạng thái của cái tổ, không phải một kế hoạch nghỉ hưu của người chủ. Một cái tổ đứng bằng cấu trúc không có nghĩa là người dựng ra nó phải đi chỗ khác. Nó chỉ có nghĩa là từ nay người ấy được chọn — ở lại làm phần chỉ mình làm được, hay dùng sức ấy cho một cái tổ mới, thì cũng đều là lựa chọn chứ không phải bị buộc.

Và nó không phải chuyện của riêng người đứng đầu. Trong một cái tổ có cấu trúc, người làm biết mình được quyết tới đâu, biết hỏi ai khi vượt ranh, biết ai thay mình lúc mình có việc nhà. Cái đó là sự tử tế với người ở lại, không chỉ là sự tiện lợi cho người chủ.

Cả chặng này gói vào một việc ngồi làm được trước khi đi ngủ, tôi sẽ làm thế này. Lấy tờ giấy, ghi ra ba việc mà tuần vừa rồi chỉ có bạn xử lý được. Với mỗi việc, viết thêm một dòng trả lời cho câu hỏi này — thứ khiến chỉ mình bạn làm được là thông tin đang nằm trong đầu bạn, là quyền mà chưa ai khác có, hay là thói quen của chính bạn. Ba câu trả lời ấy dẫn tới ba đường sửa hoàn toàn khác nhau, và đi nhầm đường thì càng cố càng mệt.

Nếu cả ba dòng đều ra chữ "thói quen", thì việc cần làm không nằm ở tổ chức. Nó nằm ở mục phía trên, chỗ tôi hỏi mình là ai khi cái tổ không cần mình nữa.

Chặng mười chín của Cào Cào Lên Dốc — Tâm, Trí, Tín

Tâm ở chặng này nằm ở chỗ không giữ lại một nút thắt nào cho riêng mình rồi gọi nó bằng tên đẹp. Giữ một phần việc lại để người ta còn phải quay về hỏi mình thì nhìn rất giống tận tụy, mà thật ra là bắt cả nhà chờ theo lịch của một người. Tâm còn là cho người ở lại biết rõ ranh giới của họ, vì mơ hồ không phải là rộng rãi, mơ hồ chỉ đẩy rủi ro xuống cho người ở dưới.

Trí là phân biệt được hai thứ hay bị trộn. Phân biệt việc làm khác cách của mình với việc làm sai, vì lẫn hai cái đó là mất người. Và phân biệt phép tính của hôm nay với phép tính của một năm, vì cái nhanh hơn trong buổi chiều nay lại chính là cái giữ bạn đứng nguyên chỗ cũ sau mười hai tháng.

Tín ở chặng này nằm trong lời đã trao. Đặt ra một ranh giới rồi thì phải để cho những quyết định ra đúng trong ranh giới ấy được đứng nguyên, kể cả khi bạn thấy có cách hay hơn. Muốn đổi ranh giới thì đổi công khai, nói trước, chứ đừng đổi lặng lẽ ngay giữa một việc đang chạy. Người ta chịu được một cái ranh giới hẹp. Cái người ta không chịu nổi là một cái ranh giới thay đổi tùy tâm trạng.

Câu hỏi thường gặp

Giao quyết định tới mức nào thì là quá tay?

Một con số cụ thể thì tôi không có, và người ngoài cũng không nên có, vì mỗi nhà một cỡ và mỗi người một sức chịu. Cái tôi nói được chỉ là hình dạng của câu trả lời chứ không phải giá trị của nó. Một mức giao được thường là mức mà nếu quyết sai, cái sai ấy sửa được trong vòng vài ngày và không chạm tới cam kết dài hạn với ai. Nói cách khác, chỗ đáng nhìn không phải là quyết định có thể sai tới đâu, mà là cái sai ấy có còn quay đầu được hay không. Việc nào sai một lần là mất khách hoặc ràng buộc cả tổ chức nhiều năm thì để lại, và ghi rõ ra là để lại, chứ đừng để nó thành một điều ai cũng ngầm hiểu.

Người của tôi vừa quyết sai một lần, tôi có nên thu quyền lại không?

Tôi không tư vấn nhân sự cho hoàn cảnh cụ thể của bạn được, nhưng có một cách phân loại giúp tôi bớt quyết vội. Sai vì thiếu thông tin thì lỗi nằm ở chỗ tôi đã giao quyền mà chưa giao cái để nhìn, và việc phải làm là mở thông tin ra chứ không phải rút quyền về. Sai vì ranh giới chưa bao giờ được viết rõ thì tờ giấy là thứ cần sửa. Còn nếu người ta biết ranh giới, biết phải hỏi, mà vẫn tự vượt qua rồi giấu, thì đó là chuyện khác hẳn và không còn là chuyện hạn mức nữa. Ba tình huống ấy nhìn từ ngoài giống nhau, mà cách xử lý thì ngược nhau.

Tôi viết quy trình rồi mà chẳng ai dùng, sai ở chỗ nào?

Chỗ tôi hay sai nhất là viết cho mình đọc chứ không phải cho người sẽ dùng nó đọc. Người viết đã biết việc nên viết rất gọn, còn người mới thì mắc đúng ở những chỗ người viết cho là hiển nhiên nên không ghi. Chỗ sai thứ hai là quy trình nằm ở nơi phải mở ba lớp mới tới, trong khi lúc bí thì người ta cần nó trong vài giây. Và chỗ sai thứ ba là nó không có ngày sửa, nên chỉ vài tháng là nó nói một đằng còn việc chạy một nẻo, rồi mọi người bỏ nó một cách rất hợp lý. Một dấu hiệu tốt là khi người mới vào tự đọc mà làm được, còn người cũ thì thỉnh thoảng mở ra để sửa lại cho đúng thực tế.

Tôi sợ dựng xong rồi người giỏi mang hết đi mất, có nên giữ lại một phần cho riêng mình không?

Nỗi lo này rất thật và tôi không gạt đi. Chỉ là cách chống bằng cách giữ lại một nút thắt cho riêng mình thì tôi thấy đắt hơn cái nó bảo vệ. Nó chống được người đi, nhưng nó đổi lấy việc cái tổ mãi mãi không đứng được, và cái giá ấy bạn trả hằng ngày trong khi chuyện kia có thể chẳng bao giờ xảy ra. Còn phần thật sự cần được bảo vệ, tức là dữ liệu khách hàng, cam kết bảo mật hay các ràng buộc khi một người rời đi, thì đó là chuyện của hợp đồng và của pháp luật, không phải chuyện của mẹo vặt quản lý. Chỗ ấy phải đưa cho người làm nghề luật, người ký tên vào lời họ tư vấn cho bạn.

Loạt bài rút từ sách nói "Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững" của thầy Phạm Thành Long. Chặng trước ở Phần 18 — Khách quý hơn vàng, nuôi fan cuồng.

Về tác giả & Còn tiếp — Phần 20

Tôi là Nguyễn Thị Việt Hà, gần hai mươi năm làm nghề tài chính, hiện làm tư vấn quản trị tài chính.

Người ngồi ghi chặng này là một người đã ôm trọn mọi thứ vào mình suốt nhiều năm rồi đặt cho nó cái tên là trách nhiệm, và mất khá lâu mới dám nhìn thẳng vào phần không phải trách nhiệm nằm trong đó.

Chương sau nói về chuyện nuôi một con người tự lớn lên, một việc cần loại kiên nhẫn mà cấu trúc không thay thế được — Để hạt tự nảy mầm. Đó sẽ là Phần 20.

Con cào cào vẫn đang lên dốc. Hẹn bạn chặng sau.

Nguyễn Thị Việt Hà

(còn tiếp — Phần 20)

Nhắc lại cho rõ — những gì tôi viết ở trên là cách tôi tự soi lại mình và tự đặt kỷ luật cho mình, không phải lời khuyên quản trị, tư vấn nhân sự, tư vấn tổ chức hay tư vấn pháp lý dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Tôi không khuyên bạn cho ai nghỉ việc, không khuyên bạn tuyển thêm ai, không tư vấn về hợp đồng lao động, về mức lương hay về cách phân công trong nhà bạn. Tôi không cam kết bất kỳ con số nào và không hứa rằng giao quyền thì việc sẽ nhẹ đi. Mọi con số trong bài chỉ là ví dụ minh họa. Việc giao quyền, giao tiền và giao chữ ký có rủi ro thật, và rủi ro ấy rơi vào cả những người không tham gia quyết định của bạn. Với những việc chạm tới luật lao động, tới thuế, tới bảo hiểm hoặc tới trách nhiệm pháp lý của người ký, hãy hỏi người có chuyên môn và có trách nhiệm với lời tư vấn của họ. Việc của bạn, quyết định của bạn.