Bài này là chia sẻ tư duy để bạn tự soi lại mình và tự đặt kỷ luật cho mình, KHÔNG phải lời khuyên đầu tư, tư vấn tài chính hay tư vấn nghề nghiệp dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Tôi không dự báo kinh tế, không dự đoán bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, không cam kết con số nào. Mọi con số trong bài chỉ là ví dụ minh họa. Tiền của bạn, quyết định của bạn.
Có những tháng trong năm mà người làm lữ hành nào cũng biết trước là sẽ vắng. Không phải đoán, không phải dự báo gì cao siêu — nó nằm sẵn trên tờ lịch, năm nào cũng rơi đúng vào chỗ ấy. Chặng thứ hai mươi hai, cũng là chặng cuối cùng của Cào Cào Lên Dốc, mang tên “Mùa đông của gã ve sầu”, và tôi vào bài bằng mấy cái tháng vắng ấy vì đó là thứ tôi biết rõ nhất trong nghề mình đang làm.
Điều lạ là biết trước lại chẳng cứu được mấy ai. Tôi đã gặp những người làm nghề lâu hơn tôi, thuộc lòng tháng nào đông khách tháng nào không, mà cứ đến đúng tháng ấy vẫn chật vật hệt như lần đầu. Tờ lịch treo ngay trên tường. Người ta nhìn nó mỗi ngày. Và vẫn bị bất ngờ.
Ngụ ngôn gốc thì ai cũng thuộc. Con ve hát suốt mùa hè, mùa đông tới thì chẳng còn gì, phải sang gõ cửa nhà kiến. Người ta quen kể câu chuyện ấy như một lời răn về sự chăm chỉ, và tôi nghĩ kể như vậy là đã bỏ mất phần hay nhất của nó. Vì con ve không hề lười.
Những gì viết dưới đây là cách tôi hiểu cái tên chương ấy, tôi không thuật lại lời giảng của thầy Phạm Thành Long. Chất liệu thì lấy từ hai chỗ — nhịp lên xuống rất rõ của nghề lữ hành tôi đang làm, và mấy điều nghề tài chính dạy tôi về những tháng không có tiền vào. Trong bài không có một lời dự báo nào về nền kinh tế, vì tôi không biết và cũng không có tư cách đoán chuyện đó. Còn vì đây là chặng cuối trong hai mươi hai chặng, tôi để dành mấy đoạn ở cuối bài để nối ngược về chỗ bắt đầu.
Mùa đông không phải chuyện có hay không, mà là chuyện bao giờ
Chỗ này là chỗ tôi muốn đổi trước tiên, vì đổi được nó thì cả bài còn lại đọc mới đúng.
Phần lớn chúng ta xếp mùa đông vào nhóm rủi ro, tức là một thứ có thể xảy ra và có thể không. Xếp như thế thì cái đầu tự động làm một việc rất người — nó ước lượng xác suất, thấy con số nhỏ, rồi để đấy. Chuyện gì cũng có thể xảy ra mà, sống sao được nếu cái gì cũng phòng.
Nhưng cứ thử hỏi bất kỳ ai đã làm nghề đủ lâu, hỏi thật lòng chứ đừng hỏi lấy lệ. Người nào cũng đã đi qua ít nhất một quãng mà mọi thứ chậm lại, hoặc dừng hẳn. Có người gọi nó là năm khó, có người gọi là quãng đen, có người không gọi tên vì không muốn nhớ. Nghề nào cũng có nhịp của nghề đó, và cái nhịp ấy không hỏi ý kiến ai.
Nên câu hỏi đúng không phải “liệu nó có tới không”. Câu hỏi đúng là lần tới thì bao giờ, và lúc ấy tôi đang ở tư thế nào.
Hai câu hỏi ấy dẫn tới hai loại hành động khác hẳn nhau. Câu thứ nhất dẫn tới việc ngồi đoán, mà đoán thì tôi chịu, và tôi cũng khuyên bạn đừng tin ai đoán hộ. Câu thứ hai dẫn tới việc nhìn lại chính mình — thứ nằm trong tầm tay, không cần biết tương lai vẫn làm được ngay hôm nay.
Con ve không sai vì lười
Cả cái ngụ ngôn này gói vào một chỗ, và chỗ ấy là chỗ người ta hay kể sai nhất.
Con ve hát cả mùa hè. Đó là việc của nó, và nó làm việc ấy giỏi. Tiếng ve không phải sự lười biếng phát ra thành âm thanh — đó là một cái tài thật, ngày nào cũng làm, làm từ sáng tới chiều, không nghỉ hôm nào. Nếu đặt con ve và con kiến cạnh nhau mà đếm số giờ lao động, tôi không chắc con nào nhiều hơn con nào.
Vậy nên cái làm con ve trắng tay không phải sự lười, cũng không phải thiếu tài. Cái nó thiếu là một cái nhìn xa hơn cái mùa nó đang sống.
Thử đứng vào chỗ của nó mà xem. Mọi thứ nó cảm nhận được đều nói rằng đang là mùa hè. Nắng nói mùa hè. Lá nói mùa hè. Cả đàn xung quanh nó cũng đang hát, và chúng cũng ổn. Con ve không hề dối lòng, nó trung thực với đúng những gì nó kiểm chứng được — chỉ có điều cái nó kiểm chứng được có một đường biên, và đường biên ấy trùng khít với đường biên của mùa.
Chỗ này quan trọng vì chúng ta hay lấy đạo đức ra giải thích một chuyện thật ra thuộc về tầm nhìn. Chê con ve lười thì dễ chịu hơn nhiều, bởi nếu nó lười thì bài học rất gọn, cứ chăm là xong, mà chăm thì mình có. Còn nếu nó không lười, nếu nó chăm y như con kiến mà vẫn trắng tay, thì hoá ra chăm chỉ chưa đủ. Đó mới là điều đáng sợ, và tôi nghĩ chính vì đáng sợ nên người ta mới né, rồi kể lại câu chuyện theo hướng dễ nghe hơn.
Người tháng nào cũng làm ra tiền dễ thành con ve nhất
Đây là chỗ tôi phải nói thẳng, kể cả khi nó nghe không dễ chịu với những người đang làm rất được.
Kinh nghiệm chỉ dạy được cái nó từng gặp. Một người tháng nào cũng làm ra tiền thì toàn bộ dữ liệu trong tay họ đều nói rằng tháng nào cũng sẽ làm ra tiền. Đó không phải sự chủ quan, cũng chẳng phải kiêu ngạo. Đó là cách suy luận bình thường nhất của con người — nhìn cái đã xảy ra rồi đoán cái sắp xảy ra.
Câu tôi hay nghe nhất từ những người làm ăn tốt là “mấy năm nay tháng nào cũng thế mà”. Câu ấy đúng, và nó chính là toàn bộ bằng chứng họ có.
Cái trớ trêu nằm ở chỗ chuỗi tháng tốt càng dài thì niềm tin càng chắc, mà sự chắc chắn ấy lại được xây bằng đúng thứ khiến người ta thôi đề phòng. Người mới vào nghề thì run, nên họ dè. Người làm lâu và thuận thì hết run, và cái hết run ấy được gọi là bản lĩnh. Đôi khi nó là bản lĩnh thật. Đôi khi nó chỉ là một chuỗi mùa hè chưa bị đứt.
Tôi không nói người làm giỏi rồi sẽ gặp chuyện. Tôi chỉ nói cái tài của họ không bảo vệ họ ở khoản này, y như tiếng hát không bảo vệ được con ve. Giỏi là một chuyện, nhìn xa hơn mùa đang sống là một chuyện khác, và hai chuyện ấy không tự kéo theo nhau.
Mùa đông không chỉ có một khuôn mặt
Nếu bạn hình dung mùa đông là cảnh hết sạch tiền thì bạn sẽ chỉ canh đúng một cửa, còn nó thì vào bằng chín cửa khác.
Mùa đông có thể là mất một khách lớn đang chiếm phần lớn công việc của bạn. Có thể là một chính sách đổi, một quy định mới, và cái cách bạn vẫn làm bấy lâu bỗng phải làm khác. Có thể là một mùa thấp điểm năm nay kéo dài hơn mọi năm mà chẳng ai giải thích được vì sao. Có thể là bạn ốm. Có thể là người nhà bạn có chuyện, và bạn phải rời việc trong mấy tháng mà không ai hỏi bạn có tiện không.
Điểm chung của tất cả những khuôn mặt ấy không phải chuyện hết tiền. Điểm chung là nguồn thu dừng lại trong lúc các khoản phải trả thì không dừng.
Khuôn mặt tôi thấy đau nhất, và ít ai gọi nó là mùa đông, là khuôn mặt đến từ trong nhà. Tiền có thể vẫn còn nguyên, sổ sách vẫn đẹp, mà người cầm việc thì không đứng dậy nổi. Tôi không có lời khuyên nào về sức khoẻ để đưa cho bạn, chuyện ấy phải hỏi người có chuyên môn. Tôi chỉ muốn bạn đặt nó vào đúng danh sách, vì phần lớn chúng ta khi nghĩ tới chuyện phòng xa đều nghĩ tới thị trường, tới khách, tới tiền, và bỏ quên đúng cái mắt xích đang gánh tất cả những thứ kia.
Có những thứ mùa đông không lấy được của bạn
Phần kỹ thuật của việc dự trữ tôi đã viết hết ở Phần 14 — Bác Kiến dựng kho, đào ngách, nên ở đây tôi không nhắc lại một chữ nào.
Chặng này tôi muốn nói về những thứ khác, những thứ không nằm trong két và cũng không rút ra được. Chúng có một tính chất chung rất lạ — mùa đông không lấy được chúng khỏi tay bạn.
Sức khoẻ là thứ đầu tiên. Không phải vì nó cao đẹp, mà vì nó rất thực dụng. Qua một mùa khó, người còn đứng được thường là người còn dậy nổi vào buổi sáng thứ hai mươi.
Cái nghề nằm trong tay là thứ thứ hai — thứ mà nếu mọi thứ bên ngoài cháy sạch thì bạn vẫn mang nó đi làm lại được. Với tôi đó là chuyên môn tài chính, thứ tôi mất gần hai mươi năm để có.
Chỗ mình đã đứng trong mắt người khác là thứ thứ ba, và nó tế nhị nhất. Cái quyết định không phải danh bạ của bạn dày bao nhiêu, mà là khi người ta có việc thì họ có nghĩ tới bạn không. Chặng trước của loạt này nói về cái lọ thứ sáu, phần dành để cho đi, và tôi nhận ra thứ mình cho đi từ nhiều năm trước chính là thứ giữ mình lại được trong những tháng chẳng có gì.
Còn một vế nữa, là đừng để mọi thứ treo hết vào một chỗ — nhưng vế ấy thuộc về chặng mười bốn, tôi để nguyên nó ở đó.
Nghĩ tới nghề bạn đang làm, ở đúng chỗ bạn đang đứng hôm nay. Rồi tích những ô bạn trả lời được bằng một thứ cụ thể, không phải bằng câu nói chung chung là rồi sẽ ổn thôi.
Năm ô này không phải điều kiện đủ để đi qua một mùa khó, và tích đủ cả năm cũng không bảo đảm điều gì. Chúng chỉ là năm chỗ mà theo cái tôi thấy, người ta hay bỏ trống nhất lúc mọi thứ đang thuận. Nghề của bạn có thể còn những chỗ khác quan trọng hơn mà bảng này không biết.
Việc chuẩn bị cho một mùa vắng gần như không bao giờ gấp, nên nó luôn bị đẩy sang tuần sau. Bảng này không tính toán gì cả, nó chỉ giữ chỗ cho bạn viết ra ba câu — và câu thứ hai cố ý không cho bạn viết chữ tiền.
Đừng viết khủng hoảng chung chung. Viết đúng thứ có thể xảy ra với nghề bạn.
Đừng viết chữ tiền ở ô này. Ô này để nhìn thứ còn lại khi tiền không còn.
Chọn việc bạn tự làm được, đừng chọn việc phải chờ ai đó đồng ý.
Ba ô chữ này không phải một kế hoạch tài chính, và không thay được người có chuyên môn ngồi nhìn đúng hoàn cảnh của bạn. Những việc dính tới nợ, tới hợp đồng, tới thuế hay tới sức khoẻ thì phải hỏi đúng người làm nghề đó.
Mùa đông không phải hình phạt
Đây là câu ít người nói ra, và tôi nghĩ nó chữa được nhiều thứ hơn mọi lời động viên.
Mùa đông là một phần của chu kỳ. Nó không tới để trừng phạt ai. Cây rụng lá không phải cây bị phạt, đất nghỉ một vụ không phải đất có tội.
Vậy mà khi rơi vào một quãng khó, gần như ai cũng bắt đầu bằng việc đi tìm lỗi của mình. Tôi sai ở đâu, giá mà hồi ấy tôi đừng. Có những lần đúng là mình có phần, và nhìn cho ra phần ấy là việc phải làm. Nhưng có những lần chẳng có chỗ nào sai cả, mùa nó tới thì nó tới, và người đi tìm lỗi trong một mùa như thế sẽ tìm mãi không ra rồi quay sang tự kết án mình.
Cái giá của việc tự kết án không nằm ở cảm xúc, nó nằm ở hành động. Người thấy mình đáng bị phạt thì xấu hổ, mà xấu hổ thì giấu — giấu bạn bè, giấu người nhà, giấu cả những người có thể giúp được. Rồi họ ngồi im trong đúng quãng lẽ ra phải mở miệng sớm nhất.
Nói vậy không phải để ai cũng phủi tay bảo tại thời tiết. Việc đáng làm là tách cho rõ hai phần — phần nào là mùa, và phần nào là mình. Phần thuộc về mình thì sửa. Phần thuộc về mùa thì chuẩn bị cho lần sau. Gộp hai phần làm một, dù gộp theo hướng nào, cũng đều hỏng.
Mùa đông cũng làm được việc
Có một chuyện tôi chỉ hiểu sau khi đã sống qua vài mùa vắng, là mùa đông không phải quãng chết. Nó chỉ là quãng làm loại việc khác.
Việc thứ nhất là dọn. Mùa bận thì không ai dọn được, vì cái gì cũng đang chạy và động vào cái nào cũng sợ đứt. Mùa vắng thì mới nhìn ra trong nhà có bao nhiêu thứ đang tồn tại chỉ vì nó vẫn tồn tại.
Việc thứ hai là bỏ. Mùa hè, một mảng lẹt đẹt vẫn được giữ, vì nó có ra chút đỉnh và vì bỏ thì tiếc. Mùa đông thì cái lẹt đẹt ấy lộ nguyên hình, nó không nuôi ai mà vẫn ăn thời gian của bạn. Tôi bỏ được vài thứ đúng vào những tháng vắng nhất, và nếu tháng ấy đông khách thì chắc tôi còn giữ chúng tới bây giờ.
Việc thứ ba là làm cái mà mùa hè không có thời gian làm. Ghi lại cách làm việc để người khác chạy theo được. Dạy người. Sửa lại thứ vẫn chắp vá mấy năm nay. Ngồi với sản phẩm của mình đủ lâu để thấy chỗ nó chưa ổn.
Tôi phải rào một câu cho thật thà. Nói mùa đông làm được việc không có nghĩa là nó dễ chịu, và tôi không muốn tô hồng nó. Mùa đông thật thì đau thật, và có người không qua được. Cái tôi nói ở đây chỉ là trong lúc đang ở trong đó, vẫn còn những việc có ích để làm, và làm chúng thì hơn ngồi đếm ngày.
Người đi qua một mùa đông rồi thì khác trước ở chỗ nào
Khác ở hai chỗ, và cả hai đều không phải chuyện tiền.
Chỗ thứ nhất là bớt hoảng. Cái quật ngã người ta thường không phải bản thân sự việc, mà là lần đầu — cảm giác đất dưới chân biến mất và không biết còn bao xa nữa mới chạm đáy. Người đã đi qua một lần thì vẫn đau, vẫn mất ngủ, nhưng biết rằng cái này có đáy, và biết mình từng đứng dậy được. Riêng chuyện đó thôi đã giữ cho họ đủ tỉnh táo để không ký bừa một thứ gì trong lúc túng.
Chỗ thứ hai là biết thứ gì trong tay mình là thật. Mùa đông có một cái ích rất phũ, là nó lọc. Khách nào thật, người làm cùng nào thật, mảng nào thật ra vẫn chạy được và mảng nào chỉ sống nhờ mùa hè. Danh sách sau khi lọc thì ngắn hơn nhiều, và cũng đáng tin hơn nhiều.
Tôi cũng đã có một mùa đông của riêng mình. Nó ở phía sau tôi khá xa rồi, tôi không mô tả nó ở đây và cũng không định mô tả ở đâu cả, vì kể lại một mùa như thế chỉ làm người đọc thương mình chứ chẳng dùng được vào việc gì. Tôi nhắc nó đúng một lần, để nói một chuyện — sau mùa ấy, mùa đông thôi là chuyện của người khác trong đầu tôi. Nó không làm tôi khôn hơn. Nó chỉ làm tôi hết ngạc nhiên. Ở Phần 17 tôi đã soi quãng ấy từ một góc khác hẳn, và tôi để nguyên nó ở đó.
Cào Cào Lên Dốc không dạy bạn sợ mùa đông
Tới đây tôi phải phân biệt một chuyện, kẻo cả bài bị đọc thành lời khuyên hãy tiết kiệm.
Tiết kiệm là một kỹ thuật, và kỹ thuật thì ai cũng nghe rồi, nghe từ bé, nghe tới mức không còn nghe nữa. Cái chương cuối này đụng vào chỗ khác — nó đụng vào thái độ của bạn trước một điều chắc chắn sẽ đến.
Tôi thấy có ba thái độ. Một là coi như không có, sống trọn vẹn trong mùa hè, và đây là thái độ của gã ve sầu. Hai là biết mà lảng, tức là trong đầu vẫn biết mùa đông có thật, nhưng hễ nghĩ tới thì lại thấy khó chịu nên gạt sang bên, hẹn để sau. Ba là nhìn thẳng vào nó, đặt nó vào lịch, rồi làm những việc phải làm và sống tiếp.
Chỗ hay của thái độ thứ ba là nó không tốn cảm xúc. Sợ và chuẩn bị nhìn thì giống nhau mà khác hẳn nhau về kết quả — người sợ thì nghĩ nhiều, ngủ ít, và thường vẫn không làm gì cả; người chuẩn bị thì làm xong rồi thôi, rồi đi ngủ.
Cho nên nếu đọc xong bài này mà bạn thấy lo hơn lúc chưa đọc, thì tôi viết hỏng. Cái tôi mong không phải nỗi lo. Cái tôi mong là bạn bớt ngạc nhiên, vì người bớt ngạc nhiên thì trong những tháng khó vẫn còn giữ được quyền chọn, mà giữ được quyền chọn là gần như toàn bộ vấn đề.
Chặng cuối của Cào Cào Lên Dốc — từ con cào cào ham nhảy tới gã ve sầu
Đây là chỗ tôi muốn nối vòng, và tôi sẽ nối gọn thôi.
Cuốn sách này mở đầu bằng một con cào cào ham nhảy — nhảy rất khoẻ, nhảy suốt ngày, mà hết một ngày vẫn quanh quẩn trong đúng vạt cỏ ban sáng, vì nó không biết mình đang đứng ở đâu. Cuốn sách khép lại bằng một con ve hát rất hay mà không biết mình đang ở mùa nào.
Hai con vật, hai cái tài có thật, và cùng một chỗ trống. Con thứ nhất không biết vị trí của mình trong không gian. Con thứ hai không biết vị trí của mình trong thời gian. Cả hai đều chăm, cả hai đều không thiếu sức, và cả hai đều tiêu phí sức ấy vì thiếu đúng một thứ — biết mình đang ở đâu.
Hai mươi hai chặng nằm giữa hai con vật ấy, theo cách tôi đọc, chính là quãng đường lấp dần cái chỗ trống đó. Đọc hết rồi mới thấy cả cuốn sách gần như không có chỗ nào hào nhoáng, toàn những thứ phải ngồi xuống làm cho xong, mà làm xong cũng chẳng ai biết để mà khen.
Tôi sẽ không kể lại hai mươi hai chặng ở đây, vì làm thế thì bài này không còn là một chương nữa. Điều tôi muốn nói ở chặng cuối chỉ có vậy — con cào cào lên tới đây rồi thì cái nó có được không phải một đích đến, mà là biết mình đang đứng chỗ nào trên dốc, và biết bây giờ đang là mùa nào.
Chặng hai mươi hai của Cào Cào Lên Dốc — Tâm, Trí, Tín
Tâm ở chặng này là không giấu. Khi mùa khó tới, cái phản xạ đầu tiên của người làm ăn là im lặng để giữ thể diện, và cái im lặng ấy làm khổ đúng những người tin mình nhất — người làm cùng không biết mà liệu, đối tác không biết mà thu xếp, gia đình đoán mò rồi lo theo kiểu của họ. Tâm là nói sớm, nói đúng mức, với đúng người, kể cả khi nói ra thì mình kém oai đi.
Trí là phân biệt được cái thuộc về mùa với cái thuộc về mình, rồi xử lý mỗi phần theo cách của phần đó. Trí cũng là biết rằng kinh nghiệm chỉ dạy được cái nó từng gặp, cho nên một chuỗi tháng tốt không phải bằng chứng cho tháng sau, và người đang thuận là người cần nhớ điều này nhất.
Tín ở chặng này nằm ở chỗ chữ tín của một người làm ăn không được đo trong mùa hè. Mùa hè thì ai cũng giữ lời được. Nó được đo đúng vào lúc bạn không còn dư dả — người vẫn trả đúng hẹn phần mình đã hứa trong một tháng chẳng có gì, người vẫn báo trước cho người khác thay vì lặn mất, người ấy đi qua mùa đông xong thì tài sản lớn nhất còn lại chính là chuyện người ta vẫn dám làm với mình.
Hai mươi hai chương, mỗi chương một bài. Để lại email ở khung đăng ký cuối trang, tôi gửi bài mới của loạt tới hộp thư của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mùa đông sắp tới để chuẩn bị cho kịp?
Tôi không biết, và tôi không tin ai nói họ biết. Chương này cũng không hề nói về chuyện đoán trước. Cái làm được và làm được ngay hôm nay là đi hỏi những người đã làm nghề của bạn hai mươi năm, hỏi họ nghề này thường chùng vào lúc nào và lần chùng gần nhất họ xoay xở ra sao. Đó là thông tin về nhịp của nghề, không phải dự báo, và nó có thật. Còn lại thì tự nhìn mình — nếu nguồn thu dừng ba tháng, hôm nay bạn sẽ xoay bằng cách nào. Trả lời được câu ấy thì bạn đã làm xong phần việc trong tầm tay, mà đó là phần duy nhất bạn nắm được.
Nghề tôi tháng nào cũng như tháng nào, chương này có liên quan gì tới tôi không?
Có, và có lẽ còn nhiều hơn. Mùa đông trong chương này không chỉ là mùa trên lịch. Nó là bất kỳ quãng nào nguồn thu dừng mà các khoản phải trả thì không dừng — mất một mối lớn, một quy định đổi, một trận ốm, một chuyện trong nhà. Nghề có mùa rõ ràng thì ít ra người trong nghề còn biết mà liệu, họ bị lịch nhắc mỗi năm một lần. Nghề phẳng đều quanh năm thì không có ai nhắc, và chính cái đều đặn ấy dễ ru người ta ngủ hơn. Bạn cứ thử thay chữ "mùa đông" bằng "ba tháng không có tiền vào" rồi đọc lại, sẽ thấy nó dính vào mình ở chỗ nào.
Tôi đang ở giữa một mùa đông rồi, đọc bài này có muộn quá không?
Không muộn, nhưng phần dùng được cho bạn không phải phần chuẩn bị, mà là hai mục ở giữa bài. Mùa này vẫn làm được việc — dọn, bỏ bớt thứ không nuôi ai mà vẫn ăn thời gian, và làm những thứ lúc bận không sờ tới được. Thêm một điều tôi nói từ chỗ đã từng ở trong đó, đừng giấu lâu quá. Còn những việc dính tới nợ, tới hợp đồng, tới thuế hay tới sức khoẻ thì bài blog này không thay được ai — bạn cần một người ngồi nghe đúng hoàn cảnh của bạn rồi chịu trách nhiệm về lời họ khuyên, chứ không phải một bài viết chung cho mọi người đọc.
Cứ nghĩ tới mùa đông thế này thì có sống dè dặt quá, có bỏ lỡ cơ hội không?
Có thật, nếu bạn biến nó thành nỗi sợ. Người sợ thì không dám gì cả, và nhiều năm sau nhìn lại thì cái mất vì không dám còn lớn hơn cái mất vì đã dám. Nhưng chương này không bảo bạn co lại. Nó bảo bạn nhìn cho rõ, mà nhìn rõ thường làm người ta dám hơn chứ không dè hơn — biết mình chịu được tới đâu thì mới dám bước tới đúng chỗ ấy, còn không biết thì hoặc là liều, hoặc là đứng im, cả hai đều tệ. Tôi không đưa ra lời khuyên về việc bạn nên nhận hay từ chối cơ hội nào, đó là quyết định của bạn.
Loạt bài rút từ sách nói "Cào Cào Lên Dốc — 22 chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững" của thầy Phạm Thành Long. Chặng trước ở Phần 21 — Cái lọ thứ sáu, cho đi.
Về tác giả & Chặng cuối của loạt
Tôi là Nguyễn Thị Việt Hà, gần hai mươi năm làm nghề tài chính – kế toán, hiện làm tư vấn quản trị tài chính, và làm cả nghề lữ hành.
Tôi viết chặng này với tư cách một người đã có mùa đông của riêng mình, đã học được rằng cái tài của mình không bảo vệ mình khỏi mùa, và từ đó thôi ngạc nhiên.
Đây là chặng thứ hai mươi hai, và loạt bài đã đi hết hai mươi hai chương của cuốn sách. Tôi sẽ còn viết thêm một bài cuối cùng để gói lại cả loạt, rút ra cái xuyên suốt từ chương một tới chương này.
Con cào cào đã lên hết dốc. Cảm ơn bạn đã đi cùng tới đây.
Nguyễn Thị Việt Hà
Nhắc lại cho rõ — những gì tôi viết ở trên là cách tôi tự soi lại mình và tự đặt kỷ luật cho mình, không phải lời khuyên đầu tư, tư vấn tài chính hay tư vấn nghề nghiệp dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Tôi không dự báo kinh tế, không dự đoán bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, không nhận định về bất kỳ ngành nghề, thị trường hay doanh nghiệp cụ thể nào. Tôi không cam kết bất kỳ con số nào, không khuyên bạn vay tiền, không khuyên bạn rút tiền ra khỏi đâu, cũng không khuyên bạn dồn tiền vào bất cứ tài sản, kênh, khoá học hay mô hình nào. Mọi con số trong bài chỉ là ví dụ minh họa. Những quãng khó trong làm ăn có rủi ro thật và mất mát thật, ảnh hưởng tới cả những người không tham gia quyết định của bạn. Với những việc có yếu tố pháp lý, thuế, nợ hoặc sức khoẻ, hãy hỏi người có chuyên môn và có trách nhiệm với lời tư vấn của họ. Tiền của bạn, quyết định của bạn.